• Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός… πάντα!

  • Η Αποικία μας επί τα ίδια λημέρια!!!

  • Που και που περνόντας και από το Facebook

  • Επικοινωνία

  • PageRank

    Free Google PageRankChecker Script
  • Ανά την υφήλιο από 9-2-09

    free counters
  • Παγκόσμια όραση από 30-9-08

  • Εσείς τώρα είστε στην παρέα μου

    website stats
  • Επισκέψεις φίλων και περαστικών

    • 603,755 μελέτες ή ματιές από 10-11-2007
  • οι ερχόμενοι μετά πολλών επαίνων

    free web stats
  • Φρέσκα σχόλιαααα…

    Βασιλικη στο Οι τελευταίες θετικές εξελίξει…
    Wag the Dog: Το μετα… στο Περί γάμου στη Μεγάλη Σύνοδο τ…
    manitaritoubounou στο Γάμος εν γένει και ορθόδοξος χ…
    Ιβάν ο οχληρός στο Γάμος εν γένει και ορθόδοξος χ…
    Ηθικισμός στην Ορθοδ… στο Να μην χάσουμε τα πάθη – Να τα…
    Κριτικά υποστηρικτικ… στο Δυνατότητες και κίνδυνοι στην…
    Ιβάν ο οχληρός στο Οι βασικοί άξονες του Μισθολογ…
    Στέργιος (Αλέξανδρος… στο Το άτομο ως «ομφάλιος λώρος» τ…
    Το Zωντανό Iστολόγιο… στο Να μην χάσουμε τα πάθη – Να τα…
    Χρηματίτες, στεφανίτ… στο «Παραδοσιακό» αλώνισμα στην Κέ…
    Yiannis Zagos στο Ο Δαρβίνος, ο Σεραφείμ Ρόουζ κ…
    manitaritoubounou στο Ο Δαρβίνος, ο Σεραφείμ Ρόουζ κ…
    Yiannis Zagos στο Ο Δαρβίνος, ο Σεραφείμ Ρόουζ κ…
    manitaritoubounou στο Άξιος!!!! Εψηφισμένος Επίσκοπο…
    eleni στο Άξιος!!!! Εψηφισμένος Επίσκοπο…
  • Καλά, μ΄αυτά φάγατε το χρόνο σας αυτές τις μέρες;

  • Του μήνα μας, μέρες λόγου και σιωπής

    Οκτώβριος 2017
    Κ Δ Τ Τ Π Π Σ
    « Σεπτ.    
    1234567
    891011121314
    15161718192021
    22232425262728
    293031  
  • Τα τελευταία σφυρίγματα του τραίνου

  • Πρώτες κουβέντες στο Μανιτάρι του Βουνού

  • RSS Φιλαλήθης / Philalethe00

  • RSS Εκπαιδ. Παρέμβαση Αχαΐας

  • RSS Τσουκνίδα θεολογική

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Ἀγαθὸν τὸ ἐξομολογεῖσθαι…

  • RSS Κόκκινη Πιπεριά

  • RSS π. Λiβυος

  • RSS Στον ίσκιο του Ήσκιου

  • RSS ο Σα της Στροφής

  • RSS Άλιος φίλος

  • RSS Ιδιωτική Οδός

  • RSS Το ζωντανό ιστολόγιο

  • RSS Το βλέμμα κάθε Βδομάδας

  • RSS Black Cat ★ Red Cat

  • RSS Το μικρό κελλάρι

  • RSS Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΝΟΣΦΕΡΑΤΟΥ

  • RSS Πόντος και Αριστερά

  • RSS Απλή και ήσυχη ζωή…

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • Ανασκαφές στο ορυχείο μας

  • Ομάδες μανιταριών στο καστανόδασος των αναστεναγμών

  • a

  • Ενώ σας καλώ κοντά μου, εσείς πάτε μακρυά μου

  • Μεταστοιχεία

  • RSS Κίν. Υπεράσπισης προσφύγων-μεταναστών Αχ

  • RSS ΚΥΝΟΚΕΦΑΛΟΙ

  • RSS Το εγκόλπιο του Ναύκο

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Πατρινή εκπ. Γκρίνια

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Εξαποδώ

  • RSS Καλλιτεχνική πατρινή διάδραση

  • RSS Θεαμαπάτες & Δικτυώματα

  • RSS OMADEON

  • RSS Ιθαγενείς

  • RSS utopia vs pragma

  • RSS GREEK RIDER

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Herr K.

  • RSS Άρωμα Ασίας πατρινής

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Το κονάκι του Αντώνη

  • RSS α-εργώδες

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS οοδε-Ιστολόγιο

  • RSS Θεολογία Ζάντε – περιβάλλοντος

  • RSS Theoprόvlitos

  • RSS Ardalion’s Weblog

  • RSS ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ

Φύση και Άνθρωπος

Φύση και Άνθρωπος: Περιβάλλον-σύγχρονοι-πρωτόγονοι

Κριτική ανάλυση της περιβαλλοντικής συμπεριφοράς του σύγχρονου ανθρώπου και φυλών που ζουν στα όρια του πρωτόγονου

Του Αντώνη Π.  Μπούρδαλα *

Περιεχόμενα

Εισαγωγή

Αρχαία ελληνική φιλοσοφία – Φύση και Άνθρωπος

Μια μικρή ανάλυση για τα ιστορικά δρώμενα των σύγχρονων κοινωνιών

Επιγραμματικά της ιστορικής ανάλυσης

Τα Περιβαλλοντικά προβλήματα που εμφανίστηκαν από τις σύγχρονες κοινωνίες

Λύσεις που δίνονται εντός των τειχών του καπιταλισμού / Συστημικές Λύσεις

Συσχέτιση αντί-εξουσίας – αρμονίας με την φύση

Το παράδειγμα της φυλής Tetetes της Αμαζονίας του Εκουαδόρ

Αποσπάσματα από το λόγο του φύλαρχου Τουιβάι από το νησί Τιαβέα του Νότιου Ειρηνικού

Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία

Εισαγωγή

Για να κατανοήσουμε από πού πηγάζουν τα αποτελέσματα της συμπεριφοράς είτε του σύγχρονου ανθρώπου, είτε των ανθρώπων στα όρια του πρωτόγονου πρέπει να κατανοήσουμε ποιες είναι οι αξίες αυτών των 2 κοινωνικών ομάδων. Οι αξίες προκύπτουν και δημιουργούνται μέσα από τον τρόπο ζωής, την ιστορία, τον πολιτισμό, την διαχρονικότητα της παράδοσης.

Ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος θα συμπεριφερθεί στο περιβάλλον έχει να κάνει και κατ’ αντιστοιχία με τον τρόπο που συμπεριφέρεται ο άνθρωπος αναμεταξύ του. Για παράδειγμα μια κοινωνία αποδεσμευμένη από εξουσιαστικές τάσεις σε κάποιο βαθμό θεωρώ πως θα είναι και πιο αειφορική. Έτσι τεράστιο ρόλο παίζει το οικονομικό-πολιτικό σύστημα ανά εποχή και περιοχή. Πέρα από αυτό, ρόλο στο τρόπο που θα μεταχειριστεί μια κοινωνία το περιβάλλον, παίζει και ο πολιτισμός. Μέσα απ’ όλα αυτά προκύπτουν αξίες και πρότυπα είτε πλαστά είτε αυθεντικά τα οποία αναμιγνύονται με όλα τ’ άλλα και συνδιαμορφώνουν τη συμπεριφορά των ανθρώπινων κοινωνιών στο περιβάλλον.

Η σύγχρονη περιβαλλοντική κρίση μπορεί να θεωρηθεί ως αποτέλεσμα των κοινωνικών και οικονομικών εξελίξεων στον ευρωπαϊκό χώρο με σημεία αιχμής την αγροτική επανάσταση, την αστικοποίηση και την βιομηχανική επανάσταση. Έτσι παρά τις κάποιες τοπικές και περιφερειακές ιδιομορφίες που μπορεί να παρουσιάζει η περιβαλλοντική κρίση, αποτελεί σήμερα ένα παγκόσμιο πρόβλημα, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ως αποτέλεσμα της στρατιωτικής, οικονομικής, τεχνολογικής και πολιτικής εξάπλωσης και επιρροής της ευρωπαϊκής ηπείρου στον πλανήτη.

Προσπαθώντας, λοιπόν, να σκιαγραφήσουμε την πορεία των κοινωνικό-οικονομικών εξελίξεων που οδήγησαν σε νέα προβλήματα, «περιβαλλοντικά» ή «οικολογικά», διακρίνουμε ιστορικά τρεις μεγάλες περιόδους που στάθηκαν καθοριστικές για τη διαμόρφωση του παγκόσμιου περιβαλλοντικού προβλήματος:

α) Την περίοδο της προ-Βιομηχανικής Επανάστασης

β) Την περίοδο της Βιομηχανικής Επανάστασης

γ) Την Μεταπολεμική περίοδο

Έτσι θεωρώ πως είναι αναγκαίο να κάνουμε μια ιστορική ανασκόπηση για να δούμε πως ο σύγχρονος άνθρωπος κατέληξε προς το παρόν στη σημερινού τύπου κοινωνία. Ας δούμε όμως πρώτα τις απόψεις διαμορφώνονται από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία για το περιβάλλον και τον άνθρωπο.

Αρχαία ελληνική φιλοσοφία – Φύση και Άνθρωπος [1]

Ολόκληρη  η  περίοδος  της  λεγόμενης  προσωκρατικής  φιλοσοφίας  χαρακτηρίζεται  από  την θεώρηση της φύσης στην ολότητά της ως µιας αδιάσπαστης ενότητας,  χαρακτηρίζεται δηλαδή από την ενότητα φύσης και ανθρώπου,  φύσης και κοινωνίας.  Η έννοια της φύσης περικλείει τόσο τον εξωτερικό κόσμο γενικά, όσο και κάθε συγκεκριμένο ατομικό «ον», ως υποκείμενο  του  «Είναι»  και  του  «Γίγνεσθαι»1.  Οι  προσωκρατικοί  διερεύνησαν  τα  βασικά κοσμολογικά   ερωτήματα,   τα   οποία   ακόμη   και   σήμερα   απαιτούν   νέες   απαντήσεις: (Παλαµιώτου, Παπαδηµητρίου 1999)

•    Ποιας υφής είναι η οργάνωση του σύµπαντος;

•    Πώς προέκυψε το σύµπαν;

•    Από τι αποτελείται το σύµπαν;

•    Γιατί και πώς λειτουργούν οι φυσικοί νόμοι;

Όπως κατέγραψε και ο Αριστοτέλης στα «ΜεταΦυσικά», «οι πρώτοι φιλόσοφοι θεωρούσαν ότι οι αρχές των όντων είναι µόνο υλικές. Τα στοιχεία, εκ των οποίων συντίθενται τα όντα και στα οποία τελικώς αποσυντίθενται, είναι τα µμόνα δομικά στοιχεία και οι µμόνες αρχές των πραγμάτων, η δε ουσία τους παραμένει αιώνια παρόλο που αδιάκοπα αλλάζει ιδιότητες. Τίποτε δε  δημιουργείται  και  τίποτε  δεν  χάνεται,  έλεγαν,  και  η  αρχική  αυτή  οντότητα  διατηρείται απεριόριστα». (∆αµασκός)

O Πλάτωνας (427 – 348 π.Χ.), χώρισε τον κόσμο στον πραγματικό και στον φαινόμενο. Ο ∆ηµιουργός-Θεός, έχοντας «προ οφθαλμών» το άριστο πρότυπο, τον ιδεατό κόσμο ή Ιδέες6, δημιούργησε  τον  αισθητό  κόσμο,  ο  οποίος  είναι  «εικόνα  των  Ιδεών,  αντίγραφο,  ψυχρή αντανάκλαση  του  πραγματικού  κόσμου,  επί  της  ουσίας  φαινόμενο,  σφαίρα  σε  κυκλική κίνηση,  δηµιούργηµα και είδωλο  του νου,  ο οποίος,  όμως,  αναδεικνύεται σε ένα  ζωντανό οργανισμό τάξεως, αρμονίας και ωραιότητος». Επομένως η φύση δεν θεωρείται δημιουργική δύναμη,  αλλά  πρότυπο  σύμφωνα  µε  το  οποίο  ο  ∆ηµιουργός  έφτιαξε  τον  κόσμο  των πραγμάτων,  αποκτά  δηλαδή  κανονιστικό  χαρακτήρα  για  τον  κόσμο  των  φαινόμενων,  τα οποία τη µιµούνται απλώς. (∆αµασκός, Παπαδηµητρίου 1999) Με τον Πλάτωνα η έννοια της φύσης χάνει την παλιά σημασία της,  της αύξησης και του γίγνεσθαι, και µμετατίθεται σε ένα υπερβατικό πεδίο. Η ουσία των πραγμάτων δεν βρίσκεται πια µμέσα τους αλλά έξω και πάνω από αυτά. Η πλατωνική θεωρία για την ύλη αποτελεί κατά κάποιο τρόπο σύνθεση των ιδεών που είχαν διατυπώσει ο Εµπεδοκλής, ο Πυθαγόρας και οι ατομικοί φιλόσοφοι. (Παπαδηµητρίου 1999)

Η έννοια της φύσης του Πλάτωνα έχει στατικό χαρακτήρα, τόσο στο οντολογικό όσο και στο κοινωνικοφιλοσοφικό επίπεδο. Η κοινωνική πρόοδος κατά τον Πλάτωνα δεν υφίσταται αφού  προσδίδει  στην  κοινωνική  κατάσταση  φυσική  υπόσταση.  Η  Πολιτεία  θεωρείται  µία

«κατά  φύσιν  οικισθείσα  πόλις»  και  ο  νόµος  εμφανίζεται  ως  κάτι  το  αναλλοίωτο,  αιώνιο, δηλαδή «κατά φύσιν».  Έτσι ξεπερνιέται η αντίθεση Νόμος –  Φύση.  Στόχος του Πλάτωνα, άλλωστε,  ήταν η επαναφορά των παλαιών χρηστών ηθών,  που πίστευε ότι είχαν κλονιστεί από τη διαφωτιστική δραστηριότητα των Σοφιστών.

Αντίθετα µε τον δάσκαλό του τον Πλάτωνα, όπου φύση και ιδέα ταυτίζονται µε τρόπο ώστε η φύση όπως και η ιδέα να αποτελούν τη βαθύτερη ουσία των πραγμάτων, ο Αριστοτέλης (384 –  322  π.Χ.)  µμπορεί  να  ταυτίζει  τη  φύση  µε  την  ουσία  ενός  πράγματος,  αλλά  η  φύση παραμένει εγκόσμια. Αποτελεί την εσωτερική αρχή που διέπει την ύλη και της προκαλεί την τάση για πραγματοποίηση της µμορφής.

«Η έννοια της φύσης του Αριστοτέλη αποδίδει όλα τα περιεχόμενα που είχαν διατυπωθεί μέχρι την εποχή του στην ελληνική φυσική φιλοσοφία». Η φύση είναι η αρχή που κυριαρχεί πάνω στην ύλη και της επιτρέπει να ολοκληρώσει τον προορισμό της. Αποτελεί το τέλος, το «ου ένεκα», την τελική αιτία που βρίσκεται κρυµµένη µμέσα στα πράγματα. Η έννοια της φύσης έχει και µια αιτιακή σημασία και δηλώνει την ποιητική αιτία, ως «αρχή κινήσεως». Μια άλλη χρήση της έννοιας της φύσης  είναι η αντιπαράθεσή της προς την έννοια της τέχνης. Η τέχνη καλείται να τελειοποιήσει αυτά που δεν µμπορεί να κάνει η φύση, ή να τα µιµηθεί. Τα έργα της τέχνης εξυπηρετούν ένα σκοπό, όπως και τα έργα της φύσης. Η φύση θεωρείται µια σκόπιμα δρώσα δύναμη. (Παπαδηµητρίου 1999)

Η  σκέψη  του  Αριστοτέλη  ήταν  τελεολογική.  Όλα  τα  πράγματα  έχουν  ένα  σκοπό  ή  ένα τέλος για  το οποίο  έχουν διαμορφωθεί.  Όταν  ένα πράγμα εκπληρώνει το σκοπό  του είναι χρήσιμο και όμορφο. Για το λόγο αυτό, κανένα ζώο δε στερείται ομορφιάς, αφού όλα τα όντα σχηματίστηκαν για κάποιο δικό τους σκοπό. Ο τελικός σκοπός τους είναι το να υπηρετούν το ανθρώπινο γένος. Όλα τα όντα και τα άλλα πράγματα υπάρχουν για το ανθρώπινο καλό. Για αυτό θεωρούνται κατάλληλα όργανα για ανθρώπινη χρήση. Τα υπόλοιπα όντα κατέχουν µια κατώτερη βαθμίδα στην ιεραρχία των όντων. «Οι διδασκαλίες του Αριστοτέλη για τα ζώα αποτέλεσαν τα θεμέλια για τον τρόπο µε τον οποίο ο δυτικός κόσμος έμαθε να σκέπτεται για τη σχέση του ανθρώπινου γένους προς το υπόλοιπο φυσικό  περιβάλλον».  Είναι  γνωστή,  όμως,  και  η  σπουδαιότητα  του  Αριστοτέλη  για  τη δημιουργία  πολλών  κλάδων  των  φυσικών  επιστημών  και  ιδιαίτερα  της  Βιολογίας.  Η επίδρασή   του,   στους   αιώνες   που   ακολούθησαν,   υπήρξε   ανυπολόγιστη.   Επιχείρησε προσεκτικές ταξινομήσεις και περιγραφές των ζώων.7  (Παπαδηµητρίου 1999)

Με την άποψη του Αριστοτέλη σύμφωνα µε την οποία τα ζώα και τα φυτά υπάρχουν για να υπηρετούν  τον  άνθρωπο,  διαφωνούσε  ο  µμαθητής  του  Θεόφραστος  (372  –  περίπου  287/5 π.Χ.).  ∆εν  αρνείται  ότι  υπάρχει  σκοπός  στη  φύση,  αλλά  ο  σκοπός  της  φύσης  δεν  είναι πάντοτε  εμφανής  για  τον  άνθρωπο.  Για  αυτό  το  λόγο  τονίζει  τη  σπουδαιότητα  της προσεκτικής   και   συστηματικής   παρατήρησης   και   της   μελέτης   των   ιδιαίτερων συνθηκών,  κλιματικών,  γεωλογικών  και  άλλων,  που  επιτρέπουν  σε  ορισμένα  είδη  να ευδοκιμούν και να διαιωνίζουν την αναπαραγωγή τους. Επίσης σημειώνει µμερικές τοπικές αλλαγές  στο  κλίμα  που  προκλήθηκαν  από  ανθρώπινες  δραστηριότητες.  (Παπαδηµητρίου 1999, Wikipedia 2007)

Ο Θεόφραστος  έχει ονομαστεί πατέρας της Βοτανικής επιστήμης. ∆εν έβλεπε ένα φυτό µεµονωµένο. Αναζητούσε τις σχέσεις του, ως ζωντανού οργανισμού, µε τον ήλιο, το έδαφος και  το  κλίμα,  το  νερό  και  την  καλλιέργειά του  και  τη  σχέση  του  µε  άλλα  φυτά  και  ζώα. Στήριζε τις απόψεις του σε συγκεκριμένες παρατηρήσεις και στα πλούσια και ενδιαφέροντα δείγματα  που  απέστελλε  ο  Αλέξανδρος  από  την  εκστρατεία  του.  Μάλιστα,  µμαθητές  του Αριστοτέλη και του Θεόφραστου συνεχίζουν το ερευνητικό και ταξινομητικό τους έργο στην Αλεξάνδρεια,  στο  περίφημο  Μουσείο  της  Αλεξάνδρειας 9.  Πραγματοποίησαν  σπουδαίες ανακαλύψεις σχετικές µε το φυσικό περιβάλλον, την αστρονομία, τη γεωγραφία, την ιατρική, τη βοτανική και τη ζωολογία. 

Μια μικρή ανάλυση για τα ιστορικά δρώμενα των σύγχρονων κοινωνιών [2]

α) Περίοδος της προ-Βιομηχανικής Επανάστασης 

Η Αγροτική Επανάσταση

Η «γεωργική – αγροτική επανάσταση», η μετάβαση δηλαδή του ανθρώπου από συλλέκτη σε παραγωγό τροφίμων που χρονολογείται μεταξύ 8ης και 9ης χιλιετίας π.Χ.. Για πρώτη φορά ήταν δυνατή η μόνιμη εγκατάσταση του ανθρώπου, αφήνοντας πίσω το νομαδικό του παρελθόν δημιουργώντας σταδιακά οικισμούς – πόλεις και επιτρέποντας την ενασχόληση μέρους του πληθυσμού με άλλες δραστηριότητες, όπως την κατασκευή εργαλείων και αγγείων για αποθήκευση.

Στο στάδιο αυτό της ιστορίας αρχίζει μέσω της επέκτασης του πεδίου καλλιέργειάς τους από τον άνθρωπο, η σταδιακή μετάλλαξη των αρχικών προγόνων των διάφορων καλλιεργούμενων φυτών και η προσαρμογή τους στα νέα τους περιβάλλοντα, συντελώντας έτσι στην αύξηση της βιοποικιλότητας με τη δημιουργία των ντόπιων ποικιλιών.

Μέχρι το 18-19ο αιώνα, βασικός ρόλος της γεωργίας παραμένει η παραγωγή κυρίως για την αυτοκατανάλωση, η αυτάρκεια της οικογένειας, του χωριού, της επαρχίας, ενώ εξακολουθεί να στηρίζεται στην πολυκαλλιέργεια και την παρατήρηση της φύσης. Οι οικογένειες συνήθως ανταλλάσσουν τα προϊόντα μεταξύ τους χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος ή τα πουλάνε στην κοντινή αγορά. Η αγροτική κοινότητα, χωρίς να είναι πλούσια σε γενικές γραμμές, απολάμβανε σταθερά εισοδήματα και ισχυρούς κοινοτικούς δεσμούς, με το κόστος παραγωγής να είναι σχετικά χαμηλό με ελάχιστες εισροές από το εξωτερικό περιβάλλον, αφού τα ζώα παρείχαν το απαραίτητο λίπασμα και οι σπόροι κρατούνταν από την προηγούμενη σοδειά, ύστερα από την προσεκτική διαλογή τους από τα καλύτερα φυτά.

Αποικισμός στην Αμερική 

Ο αποικισμός της Αμερικής από τους Ευρωπαίους σε ευρεία κλίμακα ξεκίνησε λίγο μετά τα ταξίδια του Χριστόφορου Κολόμβου, το πρώτο από τα οποία έγινε το 1492. Η μετάδοση ασθενειών που μετέφεραν Ευρωπαίοι και Αφρικανοί σκότωσε το μεγαλύτερο μέρος των ιθαγενών κατοίκων της Βόρειας και της Νότιας Αμερικής, προκαλώντας μια μεγάλη μείωση του πληθυσμού κατά το 160 αιώνα, ακόμα και πριν την επαφή των πληθυσμών της ενδοχώρας με τους Ευρωπαίους, καθώς οι ασθένειες εξαπλώθηκαν με μεγάλη ταχύτητα. Οι ιθαγενείς και οι Ευρωπαίοι άποικοι ήρθαν σε σύγκρουση, με αποτέλεσμα τη γενοκτονία των ιθαγενών πληθυσμών. Οι πρώτοι ευρωπαίοι μετανάστες έφτασαν στην Αμερική στα πλαίσια αποστολών που οργανώθηκαν από τα ευρωπαϊκά κράτη προκειμένου να αποικίσουν τη «νέα» ήπειρο. Η μετανάστευση συνεχίστηκε με εντονότερους ρυθμούς, καθώς η Αμερική αποτέλεσε καταφύγιο για θύματα των θρησκευτικών διωγμών στην Ευρώπη αλλά και τόπος αναζήτησης οικονομικών ευκαιριών και πλούτου. Πολλοί ακόμα μεταφέρθηκαν στην Αμερική παρά τη θέλησή τους ως σκλάβοι, κατάδικοι ή κατά συμβόλαιο δούλοι.

β) Περίοδος της Βιομηχανικής Επανάστασης

Η γαλλική Επανάσταση

Η Γαλλική Επανάσταση του 1789 ήταν η κοινωνική επανάσταση που κατήργησε την απόλυτη μοναρχία στην Γαλλία γκρεμίζοντας το φεουδαρχικό σύστημα και αντικαθιστώντας το με το δημοκρατικό, και ώθησε σε αναδιοργάνωση την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Η Γαλλική Επανάσταση ενέπνευσε τους λαούς όλης της Ευρώπης στο να παλέψουν ενάντια στην εκμετάλλευση και την απολυταρχική μοναρχία, αποτελώντας το έναυσμα για τον ξεσηκωμό στην Ισπανία, την Ιταλία και την Ελλάδα. Η επανάσταση οργανώθηκε από την ανερχόμενη αστική τάξη, η οποία εμπνευσμένη από τα κηρύγματα των Διαφωτιστών και με κεντρικό σύνθημα το τρίπτυχο «Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη» θέλησε να βελτιώσει την υπάρχουσα μοναρχία μετατρέποντας την σε συνταγματική και όχι να την καταργήσει. Στην πορεία όμως, η μοναρχία καταργήθηκε και μετά από περιόδους τρομοκρατίας αλλά και οργάνωσης δίκαιου κράτους, η νεοσύστατη Δημοκρατία καταλύθηκε από την δικτατορία του Ναπολέοντα Βοναπάρτη.

Βιομηχανική Επανάσταση

 Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα ιδιαίτερα σύνθετο σύστημα τεχνικών, οικονομικών και κοινωνικών ανακατατάξεων, οι οποίες οδήγησαν τις ευρωπαϊκές κοινωνίες από την αγροτική στη βιομηχανική μορφή τους. Τα κύρια χαρακτηριστικά της ήταν: 1) η εκτεταμένη χρήση νέων τεχνικών μέσων που περιόριζαν τη χειρωνακτική εργασία, αυξάνοντας την παραγωγή και μειώνοντας το κόστος των προϊόντων, 2) η αξιοποίηση νέων μορφών ενέργειας, 3) η εφαρμογή καινοτομιών στη μεταλλουργία, 4) η ανάδειξη του εργοστασίου ως του βασικού τόπου παραγωγής, όπου συγκεντρώθηκε η πλειοψηφικά των εργατών και τέλος 5) οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης. Το νεότευκτο οικονομικό σύστημα του καπιταλισμού οδήγησε αρχικά, από τη μία πλευρά τους ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής σε οικονομική ανάπτυξη και πλουτισμό και από την άλλη μετέτρεψε τους εργαζόμενους σε θύματα εκμετάλλευσης και οικονομικής εξαθλίωσης. Το κράτος τήρησε αρχικά ουδέτερη στάση σ’ αυτή τη σύγκρουση συμφερόντων, στη συνέχεια όμως, μέσα από κοινωνικές ανακατατάξεις και μετά τις επαναστατικές εκρήξεις και τη σταδιακή άνοδο των σοσιαλιστικών κινημάτων, υιοθέτησε ένα παρεμβατικό ρόλο αναδιανομής του πλούτου (Κεϋνσιανή ρύθμιση). Η Τεχνική δεν ήταν προφανώς η μοναδική συνιστώσα που ώθησε στη βιομηχανική επανάσταση, έπαιξε όμως αποφασιστικό ρόλο με τον εκμηχανισμό των παραγωγικών διαδικασιών, την αυξανόμενη αξιοποίηση των πορισμάτων της επιστήμης και τη χρήση όλο και περισσότερων υλικών, μορφών ενέργειας και πληροφοριών. Η δεσπόζουσα θέση της Τεχνικής στην οικονομία άρχισε να απαιτεί μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων με εξειδικευμένες γνώσεις, με αποτέλεσμα να ιδρυθούν στο 19ο αιώνα τεχνικές και πολυτεχνικές σχολές κάθε κατευθύνσεως και επιπέδου. Αυτή η βελτίωση της κατάρτισης είχε ως αποτέλεσμα, πέρα από την άνοδο του γενικότερου μορφωτικού επιπέδου της κοινωνίας, νέες τεχνικές βελτιώσεις, επινοήσεις και εφευρέσεις. Κορυφαίο επίτευγμα της Βιομηχανικής Επανάστασης θεωρείται η εφεύρεση της ατμομηχανής στη Μεγάλη Βρετανία, οι εφαρμογές της οποίας επεκτάθηκαν σε διάφορους τομείς της οικονομίας. Άλλα περίφημα επιτεύγματα ήταν η μηχανή εσωτερικής καύσης και η παραγωγή ηλεκτρισμού. Εκτός, όμως, από την Ευρώπη, ο αντίκτυπος της Βιομηχανικής Επανάστασης έφτασε και στον υπόλοιπο κόσμο μέσω των εξερευνήσεων στις λεγόμενες αποικίες των ευρωπαϊκών δυνάμεων.

Οκτωβριανή Επανάσταση

 Η Ρωσική Επανάσταση ήταν μια σειρά από μεγάλα ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν στη Ρωσία κατά το χρονικό διάστημα από την 24η Φεβρουαρίου 1917 μέχρι την 31η Οκτωβρίου 1920 και δεν σφράγισαν μόνο την ιστορική πορεία της χώρας αυτής, αλλά επηρέασαν καθοριστικά ολόκληρη τη νεότερη παγκόσμια ιστορία. Έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά γεγονότα της ανθρωπότητας. Είναι γνωστή και ως Οκτωβριανή Επανάσταση, από το γεγονός που υπήρξε το σημείο αναφοράς της, την κατάληψη των Χειμερινών Ανακτόρων, έδρας της προσωρινής ρωσικής κυβέρνησης, τη νύχτα της 24ης Οκτωβρίου 1917 (με το παλαιό ημερολόγιο), στην Αγία Πετρούπολη.

Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος

 Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν η πιο εκτεταμένη γεωγραφικά και δαπανηρή σε πλουτοπαραγωγικούς πόρους ένοπλη σύγκρουση στην ιστορία της ανθρωπότητας, στον οποίο ενεπλάκη η πλειοψηφία των εθνών, που πάλευαν ταυτόχρονα σε διάφορα σημαντικά θέατρα πολέμου, και που κόστισε περίπου 55,5 εκατομμύρια ζωές. Άρχισε στις 7 Ιουλίου 1937 στην Ασία και στις 1 Σεπτεμβρίου 1939 στην Ευρώπη και τελείωσε στις 15 Αυγούστου 1945. «Καινοτομία» αυτού του πολέμου: Η Ατομική Βόμβα. Με το τέλος του πολέμου άρχισε ο Ψυχρός Πόλεμος εξαιτίας της γιγάντωσης της Σοβιετικής Ένωσης, ενώ η Γαλλία και η Μεγάλη Βρετανία, παρότι νικήτριες, έχασαν το μεγαλύτερο μέρος των αποικιών τους. Τέλος, από τον πόλεμο αυτό αναδείχτηκαν ως υπερδυνάμεις οι Η.Π.Α. και η Σοβιετική Ένωση.

γ)  Μεταπολεμική περίοδος 

Ο Ψυχρός Πόλεμος

 Ψυχρός Πόλεμος ήταν ο γεωπολιτικός, ιδεολογικός και οικονομικός αγώνας μεταξύ των δυο υπερδυνάμεων, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κράτησε από το 1947, μέχρι την πτώση του τείχους του Βερολίνου στις 11 Νοεμβρίου 1989 και λίγο αργότερα την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων στα άλλα κράτη επιρροής της ΕΣΣΔ. Ονομαζόταν Ψυχρός Πόλεμος γιατί δεν έγινε ποτέ πόλεμος μεταξύ των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ. Ο «πόλεμος» έγινε με τη μορφή αγώνα επικράτησης σε διάφορους τομείς όπως τα συμβατικά και τα πυρηνικά όπλα, τα δίκτυα συμμαχιών, οικονομία και οικονομικούς αποκλεισμούς, προπαγάνδα, κατασκοπεία, πολέμους σε περιφερειακά κράτη, και τον ανταγωνισμό για την κατάκτηση του διαστήματος. Οι ΗΠΑ και η ΕΣΣΔ έφτασαν στα όρια του πολέμου κατά την κρίση των πυραύλων της Κούβας το 1962. Πόλεμοι κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου έγιναν στην Κορέα, στο Βιετνάμ, στο Αφγανιστάν καθώς και μικρότερες συγκρούσεις στην Αγκόλα, το Ελ Σαλβαδόρ και τη Νικαράγουα. Ο Ψυχρός Πόλεμος βασίστηκε στο φόβο και των δυο πλευρών για την απειλή χρήσης πυρηνικών όπλων και για το λόγο αυτό και οι δυο πλευρές ανέπτυξαν πολιτικές αποφυγής της χρήσης τους. Κατά τη διάρκειά του, δε χρησιμοποιήθηκαν ποτέ πυρηνικά όπλα.

Η ανάπτυξη των αγροτοβιομηχανικών επιχειρήσεων [3]

Από τη δεκαετία του 1950, η αναπτυσσόμενη χημική βιομηχανία προώθησε με υποσχέσεις για την καταπολέμηση της φτώχειας το μετασχηματισμό της γεωργικής παραγωγής προς ένα σύστημα βασισμένο στην αυξημένη ποσότητα εισροών (λιπάσματα, γεωργικά μηχανήματα, υβρίδια) και την επέκταση των μονοκαλλιεργειών. Η διαδικασία αυτή, που ονομάστηκε «πράσινη επανάσταση», εγκαινίασε την απόπειρα των επιχειρήσεων για ρύθμιση της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων επεκτείνοντας τον έλεγχο τους στα διάφορα διατροφικά συστήματα του πλανήτη. Οι αγρότες μεταλλάσσονται, μαζικά πλέον, σε εργάτες γης ή επιχειρηματίες. Με την συντριπτική πλειοψηφία των αγροτών στις αναπτυσσόμενες κυρίως χώρες να μην έχουν πρόσβαση και χρήματα για την αγορά των εισροών, οι μοναδικοί που επωφελήθηκαν ήταν εκτός από τις γιγάντιες αγροτοβιομηχανικές επιχειρήσεις μία μικρή προνομιούχα μειοψηφία, οι μεγάλοι κυρίως και μερικοί μεσαίοι γαιοκτήμονες, που σε συνεργασία με την κρατική διοίκηση εισήγαγαν το μοντέλο της μηχανοποίησης της παραγωγής, μειώνοντας παράλληλα την απασχόληση και σπρώχνοντας τεράστιους πληθυσμούς στις φτωχογειτονιές των πόλεων, οξύνοντας έτσι τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Η ανά στρέμμα παραγωγή αυξάνεται, η γεωργία εντατικοποιείται και οι μονοκαλλιέργειες επικρατούν, αν και πολλοί πληθυσμοί εξακολουθούν να στηρίζονται στη γεωργία της «επιβίωσης», ιδιαίτερα στο λεγόμενο τρίτο κόσμο, ενώ μικρές απομονωμένες κοινότητες συνεχίζουν να ζουν σαν τροφοσυλλέκτες και κυνηγοί. Στη μεταπολεμική περίοδο παρατηρείται πλέον μία έντονη μείωση του αριθμού των απασχολούμενων στη γεωργία, ενώ οι αγρότες αρχίζουν να εξωτερικεύουν δραστηριότητες που μέχρι τότε έκαναν μόνοι τους, από την παραγωγή των λιπασμάτων έως τη συσκευασία των αγαθών που παρήγαγαν μειώνοντας την αυτονομία τους, προσδοκώντας παράλληλα ένα ικανοποιητικό εισόδημα, το οποίο πολλές φορές ήταν αρχικά εφικτό. Το 1962, η Rachel Carson δημοσίευσε το έργο της «Silent Spring». Η δουλειά της Carson, που δημοσιοποιήθηκε ευρέως και μέσω των Times της Νέας Υόρκης, σόκαρε εκατομμύρια αναγνωστών ενημερώνοντας για τις καταστροφικές επιδράσεις του DDT και άλλων εντομοκτόνων και ζιζανιοκτόνων, τα οποία ονόμαζε «ελιξίρια του θανάτου». Η στροφή προς τις μονοκαλλιέργειες ολοκληρώθηκε σε μεγάλο βαθμό στις αναπτυσσόμενες χώρες κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1980 και 1990 κυρίως επειδή η οικονομική «βοήθεια» των μεγάλων διεθνών οργανισμών και τα προγράμματα δομικής προσαρμογής (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Παγκόσμια Τράπεζα) επέβαλαν μεταξύ άλλων την αυξημένη παραγωγή για εξαγωγές, αλλά και επειδή αυξήθηκαν οι ανάγκες των νοικοκυριών σε χρήμα (παιδεία, υγεία). Οι αλλαγές αυτές αύξησαν την ευπάθεια των μικρών αγροτών ή τους έδιωξαν από τη γη τους μιας και η παραγωγή για εξαγωγές τείνει να απαιτεί περισσότερο κεφάλαιο και λιγότερη εργασία. Η επεξεργασία και η συσκευασία αρχίζουν σταδιακά να προσθέτουν στο αγροτικό προϊόν μεγαλύτερη αξία από αυτή που απολάμβανε ο παραγωγός ως τιμή πώλησης, με αποτέλεσμα οι βιομηχανίες τροφίμων που ασχολούνται με τη μεταποίηση να αποκτούν κυρίαρχο ρόλο στη διατροφική αλυσίδα. Σύντομα αντί οι παραγωγοί να αναθέτουν την επεξεργασία των προϊόντων τους στη βιομηχανία, οι μονάδες μεταποίησης αναθέτουν την καλλιέργεια της πρώτης ύλης για τα εργοστάσια τους στους αγρότες. Αργότερα θα αρχίσει η έντονη ανάπτυξη του λιανεμπορίου με τεράστιες επιπτώσεις στην αγροδιατροφική αλυσίδα, ενώ λόγο της μαζικής, βιομηχανικής, εμπορευματικής παραγωγής αρχίζουν να εμφανίζονται μία σειρά από διατροφικές κρίσεις. Σήμερα, και ενώ η επιβολή του εταιρικού τρόπου παραγωγής υφίσταται σε διαφορετικό βαθμό ανά τον κόσμο – από τους πλήρως ενταγμένους στην παγκόσμια αγορά αγρότες του «πρώτου» μέχρι τις αυτόνομες αγροτικές κοινότητες του «τρίτου» κόσμου – έρχεται η βιοτεχνολογία ως τεχνολογική αιχμή του καπιταλισμού, να επεκτείνει και να ολοκληρώσει, ανάμεσα σε άλλα, τον έλεγχο των υπερεθνικών αγροχημικών εταιρειών στην τροφική αλυσίδα, από το σπόρο μέχρι το τυποποιημένο προϊόν και την επιβολή της καπιταλιστικής σχέσης στις ανθρώπινες κοινωνίες, από τα δάση του Αμαζονίου μέχρι τις μητροπόλεις της δύσης.

Επιγραμματικά της ιστορικής ανάλυσης

 Οι εξελίξεις λοιπόν στον δυτικό κόσμο δημιούργησαν το λεγόμενο καπιταλιστικό μοντέλο, κατά το οποίο εφαρμόζεται η αρχή «για το μέγιστο κέρδος». Οι βιομηχανίες αναπτύχθηκαν σε Ευρώπη, Αμερική, Κίνα σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες, αλλά και σε χώρες του Τρίτου Κόσμου (για λόγους εξοικονόμησης κεφαλαίου).( Ένα τραγικό ζωντανό παράδειγμα εκβιομηχανοποιήσης περιοχής που ζει πρωτόγονη φυλή, είναι η φυλή testetees για την οποία θα μιλήσουμε παρακάτω.) Στο δρόμο για την βιομηχανοποίηση βρέθηκε λοιπόν το φυσικό περιβάλλον. Στην Αμερική οι έποικοι κυρίως της Αγγλίας αλλά και της Ισπανίας, Πορτογαλίας, Γαλλίας και Σκωτίας, αρχικά ήρθαν σε σύγκρουση με τις αυτόχθονες φυλές της Αμερικής. Αφού σχεδόν τις εξολόθρευαν, ξεκίνησαν εξορυξεις και βιομηχανοποίηση. Φυσικά πάντα υπερασπιζόμενες τις αρχές του Διαφωτισμού που μιλούν για ελευθερία και ισότητα, χωρίς όμως να τους εμποδίσουν για την καταστροφή των εκεί φυλών και πλούσιου πολιτισμικού τους περιβάλλοντος. Η γη άρχισε να εκχερσώνεται αφού πλέον τα χωριά γίνονταν κωμοπόλεις και οι κωμοπόλεις , μεγάλα αστικά κέντρα ώσπου να φτάσουμε στις σημερινές χαοτικές τερατουπόλεις των εκατομμυρίων κατοίκων. Τα δάση έπρεπε να καταστραφούν για να περάσουν οι μεγάλες σιδηροδρομικές γραμμές για να επικοινωνούν από άκρη σε άκρη στην ήπειρο. Οι εξορύξεις για πρώτες ύλες πήραν τα πάνω τους. Τα πρώτα εργοστάσια άρχισαν να λειτουργούν και οι βιομηχανίες άρχισαν να πολλαπλασιάζονται. Έτσι ξεκίνησε και το καινούριο πρόβλημα της ρύπανσης κάθε μορφής με τα κάθε λογής απόβλητα.

Η σημερινή εποχή [4] έχει χαρακτηριστεί εποχή των έντονων αντιφάσεων κι αυτό γιατί σε καμία άλλη χρονική περίοδο της ανθρωπότητας δεν παρατηρήθηκε τέτοια ανισομερής κατανομή των αγαθών, έτσι ώστε σήμερα οι ανεπτυγμένες κοινωνίες της «δύσης» να νοσούν βαθιά από καταναλωτισμό και στον υπόλοιπο πλανήτη χιλιάδες άνθρωποι να πεθαίνουν από έλλειψη τροφής. Ενώ λοιπόν ο λεγόμενος πρωτόγονος άνθρωπος ήταν ένα σχετικά ομαλό λειτουργικό στοιχείο των φυσικών οικοσυστημάτων, σταδιακά, επεκτείνοντας τόσο την παραγωγική του όσο και την καταναλωτική του δραστηριότητα, εξελίχθηκε σε κάποια μορφή εξωγενούς και διαφοροποιημένου παράγοντα που, τελικά, επεμβαίνει περισσότερο πάνω στη φύση, παρά επηρεάζεται από αυτήν. Ως απόρροια αυτής της διαδικασίας υπήρξαν ορισμένες σημαντικές θετικές εξελίξεις στο οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Πιο συγκεκριμένα, επιτεύχθηκαν ουσιαστικά καλύτερες συνθήκες διαβίωσης , τουλάχιστον για ένα τμήμα του πλυθησμού του πλανήτη. Όμως, σαν φυσική συνέπεια των παραπάνω εξελίξεων εμφανίστηκαν παράλληλα και οικολογικά προβλήματα. Η συσχέτιση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο βιώνει είναι διττή: Ενώ από τη μία πλευρά συνδέεται με το υπόλοιπο οικοσύστημα σαν μια βιολογική μονάδα, απ΄την άλλη κατέχει τη μοναδική ικανότητα σε σχέση με τους άλλους έμβιους οργανισμούς να πραγματοποιεί σύνθετες λογικές διεργασίες και να τροποποιεί το περιβάλλον μέσα από την παραγωγή και καταναλωτική διαδικασία, ικανοποιώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τις ανάγκες του, παραγωγικές και καταναλωτικές.  

Τα Περιβαλλοντικά προβλήματα που εμφανίστηκαν από τις σύγχρονες κοινωνίες [5]

Εάν θελήσουμε να ιεραρχήσουμε τα παγκόσμια περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει και θα αντιμετωπίσει εντονότερα τον 21ο αιώνα η ανθρωπότητα, σύμφωνα με το πρόγραμμα περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε. θα καταλήξουμε στην παρακάτω κατάταξη:

1) Κλιματικές μεταβολές

2) Αραίωση του στρώματος του όζοντος

3) Ελλάτωση της βιοποικιλότητας

4) Μεγάλα ατυχήματα

5) Νέφος των πόλεων

6) Διαχείριση των υδάτων

7) Υποβάθμιση των δασών

8) Απειλούμενες παράκτιες περιοχές

9) Διαχείριση απορριμμάτων

10) Αστικοποίηση

11) Χημικοί κίνδυνοι

Προφανώς υπάρχουν και άλλα σοβαρά προβλήματα τοπικής και υπερτοπικής σημασίας, τα οποία όμως βρίσκονται υπό έλεγχο και το ζητούμενο είναι η εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων, ενώ η επίλυση των προαναφερθέντων είναι από δύσκολη ως μη ανατρέψιμη. Μεταξύ αυτών είναι το ενεργειακό, που συνδέεται με την εξάντληση φυσικών πόρων και τη μόλυνση του Περιβάλλοντος και τη στροφή προς την αξιοποίηση των ανεξάντλητων πηγών ενέργειας, όπως η ηλιακή, η αιολική, η βιομάζα, η υδραυλική, η γεωθερμία κ.λ.π. Η υποβάθμιση του εδάφους με την ανεξέλεγκτη χρήση φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων, ενώ η αποξήρανση ελαττώνει την ικανότητά του για παραγωγή βιομάζας, φιλτράρισμα των επιφανειακών υδάτων και το μετασχηματισμό επικίνδυνων χημικών ουσιών σε μη τοξικές. Είναι επίσης γνωστό, ότι περίπου το 12% της επιφάνειας του εδάφους υφίσταται αποσάρθρωση, ενώ ειδικά η Μεσόγειος πάσχει από αύξηση της αλμυρότητας πολλών παράκτιων παράκτιων εδαφών.

Ένα άλλο πρόβλημα για τα εδάφη από τα οποία εξαρτάται η διατροφική ικανότητα του πληθυσμού της γης, είναι η οξίνηση των εδαφών και η ερημοποίηση που προέρχεται από την κακή χρήση γης, αλλά και από τις κλιματικές αλλαγές. Οι επιπτώσεις από την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία αποτελούν τον αόρατο κίνδυνο της ανθρωπότητας με μεγάλες επιπτώσεις στην υγεία με προεξέχουσα την λευχαιμία, τον καταρράκτη, διάφορες μορφές καρκίνου κ.λ.π. Οι πηγές εκπομπής της ακτινοβολίας αυτής είναι πάρα πολλές, αλλά αν θέλουμε να τονίσουμε και να ιεραρχήσουμε τον μεγάλο κατάλογο των εγκαταστάσεων και των συσκευών που απειλούν την υγεία των κατοίκων μπορούμε ν’ αναφέρουμε στην πρώτη σειρά τους πυλώνες υψηλής τάσης της ΔΕΗ, τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας, τους φούρνους μικροκυμάτων, τα ραντάρ κ.λ.π.

Οι κλιματικές μεταβολές θα ενταθούν, εάν δεν ληφθούν μέτρα μείωσης των εκπομπών που δημιουργούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου κυρίως διοξειδίου του άνθρακα (CO2), με αποτέλεσμα την αύξηση της στάθμης της θάλασσας και την εμφάνιση ακραίων καιρικών καταστάσεων, ενώ η συνεχιζόμενη αύξηση της υπεριώδους ακτινοβολίας θα επιτείνει τα προβλήματα τόσο στις ακτές όσο και στα ορεινά τμήματα.

Το όζον (Ο3) αποτελεί ένα από τα συστατικά τη γήινης ατμόσφαιρας και παρ’ όλο που συνιστά μικρό μόνο ποσοστό των συστατικών της αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για την ύπαρξη της ζωής πάνω στον πλανήτη. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις όζοντος παρατηρούνται στη στρατόσφαιρα σε ύψος 20-25 Km. Ακόμη κι εκεί όμως, μόνο 1 στα 100.000 μόρια αέρος είναι όζον. Αν όλο το όζον της ατμόσφαιρας συγκεντρωνόταν σ’ ένα λεπτό στρώμα γύρω από από τη Γη, αυτό δεν θα ξεπερνούσε τα χιλιοστά πάχους. Κι όμως, το λεπτό αυτό στρώμα μας προστατεύει από τις επικίνδυνες υπεριώδεις ακτινοβολίες (UV) και ιδιαίτερα από τις υπεριώδεις B (UV-B). Οι ακτινοβολίες αυτές μπορούν να προκαλέσουν καρκίνους του δέρματος, βλάβες στους οφθαλμούς και σημαντικές ζημιές στα οικοσυστήματα και τη γεωργία. Το όζον στην ατμόσφαιρα διασπάται σε μοριακό οξυγόνο (Ο2) και ατομικό οξυγόνο (Ο), από ατμοσφαιρικούς ρύπους και συγκεκριμένα τους χλωροφθοράνθρακες (CClCs), οι οποίοι από το 1950 κατέκτησαν την αγορά ως προωθητικά αέρια, διογκωτικά, για διάφορα πλαστικά, σε συτήματο ψύξης και κλιματισμού (Freon) και ως διαλύτες. Το φθινόπωρο του 1992 τα νέα για την «τρύπα του όζοντος» ήταν πιο δυσάρεστα από κάθε άλλη φορά. Το μέγεθός της πάνω από την Ανταρκτική έφθασε σε επίπεδα ρεκόρ και κάλυπτε μια έκταση ίση με 175 φορές το μέγεθος της Ελλάδας.

Μια μείωση του όζοντος στην στρατόσφαιρα κατά 10% αναμένεται να προκαλέσει 1,6 έως 1,75 εκατομμύρια επί πλέον καταρράκτη των ματιών παγκόσμια και αύξηση των καρκίνων του δέρματος κατά 26%. Είναι τόσο σοβαρό το πρόβλημα της μείωσης της στοιβάδας του όζοντος, που και αν ακόμη εφαρμοστεί το αναθεωρημένο Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ και σταματήσει και η χρήση των CFCs, εκτιμάται ότι τα επίπεδα του ατμοσφαιρικού όζοντος δεν πρόκειται ποτέ να επανέλθει στην προ της «τρύπας» κατάσταση.

Το πρόβλημα της βιποικιλότητας θα οξυνθεί τα επόμενα χρόνια. Για παράδειγμα σήμερα υπάρχουν 215.000 είδη σε όλη την Ευρώπη. Για τα απειλούμενα είδη, το ποσοστό επικινδυνότητας για εξαφάνιση είναι: 52% για τα ψάρια, 45% για τα ερπετά, 42% για τα θηλαστικά, 30% για τα αμφίβια και 15% για τα πτηνά. Στην περίπτωση των φυτών το ποσοστό είναι 21%. Η μεσόγειος φιλοξενεί τη μεγαλύτερη βιποικιλότητα. Οι κίνδυνοι βεβαίως ανάγονται στον μη ελεγχόμενο τουρισμό στην υπερκαλλιέργεια με τη χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων και στην υποβάθμιση των υδάτων.

Τα μεγάλα ατυχήματα τύπου «Σεβέζο», έχουν πολλές φορές εκτός από τις αρρώστιες και τους θανάτους που τα συνοδεύουν και μη ανατρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον. Τον Ιούλιο του 1977 σ’ ένα από τα εργοστάσια ΙCMESA λίγο έξω από το Μιλάνο, έγινε μια έκρηξη. Όπως και σε πολλές άλλες ιταλικές και ελληνικές βιομηχανίες, στο ICMEZA δεν υπήρχε σχεδόν καμιά τήρηση κανόνων ασφαλείας. Η έκρηξη δημιούργησε ένα σύννεφο με πολύ διοξίνη που κάλυψε τις περιοχές του Μέντα, Σεζάνο, Μαντέρνο, Ντέσιο και Σεβέζο.

Στο Σεβέζο μετά την έκρηξη τα πουλιά και τα ζώα άρχισαν να πεθαίνουν γρήγορα, ενώ πολλά μικρά παιδιά μπήκαν στο νοσοκομείο σοβαρά άρρωστα. Αφού πέρασαν 16 ημέρες οι αρχές άρχισαν την εκκένωση της περιοχής. Το Σεπτέμβριο του 1978, όσοι κάτοικοι απέμειναν γύρισαν στα σπίτια τους, αφού η Ginandan της οποίας θυγατρική ήταν η ICMEZA τους βεβαίωσε ότι η πόλη καθάρισε. Στο διάστημα όμως αυτό εκτός από τους θανάτους, πολλοί αρρώστησαν από σοβαρές ασθένειες όπως η χλωρακμή, καρκίνος στο συκώτι κ.λ.π. Έκτοτε τέτοια ατυχήματα με τόσο σοβαρές επιπτώσεις, χαρακτηριστήκαν και με νόμο «ατυχήματα μεγάλης έκτασης τύπου Σεβέζο». Εκτός όμως από το Σεβέζο έχουμε ζήσει και πολλά πυρηνικά ατυχήματα, με αποκορύφωμα αυτό του Τσέρνοπμπιλ, τις επιπτώσεις του οποίου πληρώνουμε ακόμη και σήμερα.

Μια άλλη κατηγορία ατυχημάτων μεγάλης έκτασης είναι αυτά των μεγάλων πετρελαιοφόρων πλοίων που αφήνουν πετρελαιοκηλίδες με χιλιάδες τόνους αργού πετρελαίου, σαν την πιο γνωστή του πλοίου Τόρρευ Κάνυον που έχυσε 100.000 τόνους στη θάλασσα της Μάγχης. Το ατύχημα αυτό στοίχησε τη ζωή σε 100.000 πουλιά, ενώ οι οι επιπτώσεις στους άλλους θαλάσσιους οργανισμούς είναι ανυπολόγιστες, διότι το πλαγκτόν που επιβιώνει από ένα τέτοιο ατύχημα μεταφέρει μικρά ποσά πετρελαίου που καταλήγει στα ψάρια. Στα πετρελαιοειδή όμως υπάρχουν καρκινογόνες ουσίες, όπως οι βενζοπυρήνες. Αυτές τελικά μαζί με τα ωάρια πηγαίνουν στον άνθρωπο. Ένα άλλο μέρος του πετρελαίου πηγαίνει στο βυθό όπου καταστρέφει τα φύκια που δίνουν τροφή και κάλυψη σε πολλούς οργανισμούς. Επίσης το πετρέλαιο καταστρέφει την ευαίσθητη όσφρηση των ψαριών με αποτέλεσμα να μην μπορούν να βρουν την τροφή τους και έτσι πεθαίνουν.

Με τη λέξη «νέφος» χαρακτηρίζουμε την οξυμμένη ατμοσφαιρική ρύπανση, που είναι πράγματι ορατή σαν ένα σύννεφο που κάθεται πάνω από τη πόλη.

Η πιο απλή περίπτωση νέφους είναι η λεγόμενη καπνομίχλη. Τον Δεκέμβρη του 1952 στο Λονδίνο, σε μια έξαρση σκότωσε 4.000 άτομα σε μια βδομάδα. Η άλλη περίπτωση είναι το φωτοχημικό νέφος. Αυτό αποτελεί μια μετεξέλιξη της καπνομίχλης όταν υπάρχει μεγάλη ηλιοφάνεια. Είναι το νέφος του Λος Άντζελες, όπου πρωτοπαρουσιάστηκε το 1934. Στην Αθήνα έχουμε και τους δύο τύπους, ανάλογα με την ηλιοφάνεια.

Υπεύθυνες για το νέφος είναι κυρίως οι διάφορες καύσεις. Οι κυριότερες πηγές είναι τα αυτοκίνητα, οι βιομηχανίες και οι κεντρικές θερμάνσεις. Η συμβολή κάθε μιας από αυτές τις πηγές για την Αθήνα, σύμφωνα με στοιχεία του ΠΕΡΠΑ είναι 75% για τα αυτοκίνητα, 22% για τις βιομηχανίες και 3% για τις κεντρικές θερμάνσεις.

Το φυσικό νερό υπάρχει σε άφθονες ποσότητες στη φύση, είτε συγκεντρωμένο στις λίμνες και θάλασσες (επιφανειακά της γης), είτε υπόγεια (πηγές), είτε στην ατμόσφαιρα (υδρατμοί, σύννεφα, βροχές). Είναι επίσης βασικό συστατικό των φυτικών και ζωικών οργανισμών και μάλιστα στον άνθρωπο υπολογίζεται ότι τα 2/3 του βάρους είναι νερό, που παίρνει είτε πίνοντας το, είτε με διάφορα τρόφιμα. Στο σώμα μας βρίσκεται σαν βασικό συστατικό των κυττάρων, του αίματος, του ιδρώτα και των ούρων. Με την πρώτη ματιά λοιπόν αντιλαμβανόμαστε, ότι απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη της ζωής στο πλανήτη μας είναι και το νερό. Από την άλλη ρυπαίνουμε το νερό με δεκάδες τρόπους ρύπανσης ή μόλυνσης όπως: Ρύπανση από παθογόνους μικροοργανισμούς, ρύπανση από πετρελαιοειδή, παρουσία και περίσσεια αιωρουμένων σωματιδίων, ρύπανση με οξέα, με τοξικά άλατα βαρέων μετάλλων, με την παρουσία συγκεκριμένων ανεπιθύμητων συνθετικών ενώσεων από τις οποίες τα απορρυπαντικά είναι το κύριο παράδειγμα, η παρουσία στα επιφανειακά νερά οργανικών ουσιών που έχουν ως αποτέλεσμα την αυξημένη απαίτηση οξυγόνου, που είναι διαλυμένο στον αποδέκτη με άμεσο επόμενο την εμφάνιση τη πλέον συνηθισμένης και σπουδαίας ρύπανσης των επιφανειακών νερών.

http://tomtb.com/uploads/img4acb41f353277.jpg

Οικοσυστήματα ξεχωριστής ομορφιάς, αλλά και μεγάλης σημασίας για την κλιματολογική σταθερότητας της γης είναι τα δάση, από το πιο μικρό πευκόδασος μέχρι τη ζούγκλα του Αμαζόνιου. Οι ωφέλειες του δάσους είναι πολλές και χιλιοειπωμένες. Αλλά οι συνέπειες από την καταστροφή τους είναι τεράστιες και μη ανατρέψιμες. Οι καταστροφικές πλημμύρες των τελευταίων ετών στην Αθήνα, οφείλονται στην αποψίλωση των δασών. Η διάβρωση του εδάφους, το φιλτράρισμα του νερού, η κατακράτηση σκόνης και άλλων αέριων ρύπων πάνω από κατοικημένες περιοχές, η συγκράτηση του θορύβου, το μεγαλείο της φωτοσύνθεσης, είναι μόνο μερικές από τις λειτουργίες των δασών, ενώ τα οικοσυστήματα που βρίσκονται μέσα στα δάση συντελούν τα μέγιστα στην βιοποικιλότητα και την διατήρηση των ειδών.

Τα δάση κινδυνεύουν από ανθρώπινες δραστηριότητες που σε μια πρόχειρη καταγραφή και ιεράρχηση των κινδύνων αυτών είναι: οι πυρκαγιές, οι οικοπεδοφάγοι, η ανάγκη των υποανάπτυκτων κυρίως περιοχών σε ξυλεία ως καύσιμο, αλλά και των ανεπτυγμένων για τις οικοδομές, την κατασκευή πλοίων, την επιπλοποιία κ.λ.π. που μπορούμε να τη θεωρήσουμε αναγκαία σχεδόν αναπόφευκτη. Απαράδεκτη όμως είναι η υπερκατανάλωση για εφημερίδες και περιοδικά. Για την κυριακάτικη έκδοση των Τάιμς της Νέας Υόρκης απαιτούνται 77 εκτάρια δάσους. Πόσες σελίδες από μια εφημερίδα και ένα περιοδικό πάνε άραγε στα σκουπίδια χωρίς να διαβαστούν. Αξίζει μήπως η θυσία;

Λύσεις που δίνονται εντός των τειχών του καπιταλισμού / Συστημικές Λύσεις

 Οι λύσεις που δίνονται εντός του συστήματος είναι πάντα συνδεόμενες με την οικονομία και έννοιες όπως το κόστος, το κέρδος, η ζημία κτλ. Σημαντικό ρόλο έχει η εξέλιξη της επιστήμης. Οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να κάνουν και πολλά αφού είναι έρμαια των πολυεθνικών και καταλήγουν σε φορολογικά μέτρα υπεράσπισης του περιβάλλοντος. Για παράδειγμα στο κέντρο μιας μεγαλούπολης μπορούν να μπουν διόδια ως μέσο για να μειωθεί η επιβάρυνση της ρύπανσης της ατμόσφαιρας ή ο ΟΗΕ να θεσμοθετεί κάποια μέγιστα όρια ρύπων με βάσει κάποιων συνθηκών. Έτσι η τεχνολογία και η επιστήμη έχουν αναλάβει να υπερασπιστούν το περιβάλλον με διάφορες τεχνολογικές λύσεις.

Τον Ιανουάριο του 2004, πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ ένα ενδιαφέρον επιστημονικό συνέδριο με τον κάπως απειλητικό τίτλο «Μάκρο – Τεχνολογικές Επιλογές για τις Κλιματικές Αλλαγές». Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου , σύντομα έγινε φανερό ότι υπήρχαν δύο βασικές προσεγγίσεις: η πρώτη ήταν να ληφθούν μέτρα ώστε να μειωθεί η ποσότητα της θερμότητας που δέχεται η Γη από τον ήλιο, και η δεύτερη να απομακρύνονται το διοξείδιο του άνθρακα και τα άλλα αέρια που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου από την ατμόσφαιρα ή από τις καύσιμες ύλες. Έτσι στο συνέδριο κατατέθηκαν λύσεις όπως:  Να κατασκευαστεί ένας μια ομπρέλα, κάτι σαν δίσκος που θα ανακλά το ηλιακό φως και θα έχει διάμετρο περίπου 11 χιλιόμετρα, η οποία θα τοποθετηθεί ανάμεσα στον ήλιο και τη γη στο σημείο Λάγκράνζ (είναι το σημείο όπου η βαρυτική έλξη του ήλιου και της γης εξισορροπούν).

Ένας εξίσου εφικτός τρόπος για να ελαττωθεί η εισροή της ηλιακής ακτινοβολίας είναι η τεχνητή δημιουργία στρωματικών νεφών πάνω από τις επιφάνειες των ωκεανών – κάτι ανάλογο με σύννεφα ή την αραιή ομίχλη που σχηματίζονται ακριβώς πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Τέλος, η απομάκρυνση του διοξειδίου του άνθρακα από τις πηγές που το παράγουν ή από την ατμόσφαιρα εξετάστηκε διεξοδικά. Από μηχανολογική άποψη, είναι απόλυτα εφικτό να απομακρύνουμε το διοξείδιο του άνθρακα από τα εκπεμπόμενα αέρια, και το κόστος για να το κάνουμε δεν είναι απαγορευτικό. Η δυσκολία στην παρακράτηση του CO2 έγκειται στις τεράστιες ποσότητες του και στο που θα το εναποθέσουμε. Μια αρχική λύση στο πρόβλημα ήταν να το θάψουμε στις θάλασσες, δυστυχώς, το πρόβλημα της αυξανόμενης οξύτητας των ωκεανών που μόλις ανέφερα αποκλείει αυτή τη λύση. Μπορούμε να το θάψουμε σε εξαντλημένες από αποθέματα περιοχές άντλησης πετρελαίου ή φυσικού αερίου. Όμως δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι αυτός ο τρόπος αποθήκευσης θα είναι απόλυτα ασφαλής και ότι δεν θα σημειωθούν διαρροές. (Πηγή: «η εκδίκηση της γαίας –  James Lovelock)

Γενικότερα λοιπόν – όπως είδαμε και από τα προαναφερθέντα παραδείγματα –  οι λύσεις προϋποθέτουν φοβερή τεχνολογική εξέλιξη και έχουν να κάνουν με το ιδεολόγημα του ότι «οι βιομηχανίες θα καταπολεμηθούν με βιομηχανίες». Δηλαδή επειδή δεν πρέπει να μειωθεί η παραγωγικότητα προϊόντων – υπηρεσιών θα βρούμε τεχνολογικές λύσεις που θα μειώνουν τους ρύπους ή τις ενεργειακές απαιτήσεις, αλλά θα καθαρίζουν την ατμόσφαιρα, τις θάλασσες και τους ωκεανούς και θα αυξάνουν το ενεργειακό φορτίο με οικολογικά μέσα.

Συσχέτιση αντί-εξουσίας – αρμονίας με την φύση

  «…Εάν στην κοινή γλώσσα εμείς [οι Γάλλοι] λέμε»δουλεύω σαν νέγρος», στη Νότιο Αμερική αντίθετα λένε «τεμπέλης σαν Ινδιάνος» [6]. Όμως ένα από τα δύο μπορεί να συμβαίνει:

είτε ο άνθρωπος των πρωτόγονων κοινωνιών, αμερικανικών και άλλων, ζει σε οικονομία επιβίωσης και περνά τον περισσότερο χρόνο της ημέρας του αναζητώντας τροφή είτε δεν ζει σε οικονομία επιβίωσης και άρα μπορεί να επιτρέψει στον εαυτό του παρατεταμένη σχολή, καπνίζοντας ξαπλωμένος στην αιώρα του. Αυτό ακριβώς εντυπωσίασε όλους ανεξαιρέτως τους πρώτους Ευρωπαίους που παρατήρησαν τους Ινδιάνους της Βραζιλίας. Μεγάλη ήταν η αποδοκιμασία τους, όταν διαπίστωσαν ότι παλικάρια που έσφυζαν από υγεία προτιμούσαν να στολίζονται σαν γυναίκες με ζωγραφιές και φτερά, αντί να ιδρώνουν δουλεύοντας στους κήπους τους. Επρόκειτο λοιπόν για ανθρώπους που αγνοούσαν ηθελημένα πως πρέπει να κερδίζεις το ψωμί σου με τον ιδρώτα του προσώπου σου. Αυτό πήγαινε πολύ και δε γινόταν να κρατήσει: έστρωσαν γρήγορα τους Ινδιάνους στη δουλειά κι αυτοί εξοντώθηκαν. Πράγματι, δύο αξιώματα φαίνεται να έχουν ποδηγετήσει την πορεία του δυτικού πολιτισμού, ήδη από τα πρώτα του βήματα: το πρώτο υποστηρίζει ότι η αληθινή κοινωνία αναπτύσσεται στην προστατευτική σκιά του κράτους, το δεύτερο διατυπώνει μια κατηγορηματική προσταγή: ο άνθρωπος πρέπει να δουλεύει.

Είναι γεγονός ότι οι Ινδιάνοι αφιέρωναν λίγο χρόνο σ’ αυτό που αποκαλείται εργασία. Και όμως, δεν πέθαιναν από την πείνα. Τα χρονικά της εποχής ομόφωνα περιγράφουν το ωραίο παρουσιαστικό των ενηλίκων, την καλή υγεία των πολυάριθμων παιδιών, την αφθονία και ποικιλία των πηγών διατροφής. Η οικονομία της επιβίωσης επομένως, η οικονομία των ινδιάνικων φυλών, με κανέναν τρόπο δεν συνεπαγόταν αγωνιώδη αναζήτηση της τροφής επί συνεχούς βάσεως. Άρα λοιπόν, μια οικονομία επιβίωσης είναι συμβατή με έναν σημαντικό περιορισμό του χρόνου που αφιερώνεται στις παραγωγικές δραστηριότητες. Ας πάρουμε την περίπτωση των Νοτιαμερικανών γεωργών, των Τουπί-Γκουαρανί λόγου χάρη, που η οκνηρία τους εκνεύριζε τους Γάλλους και Πορτογάλους. Η οικονομική τους ζωή βασιζόταν κυρίως στη γεωργία και δευτερευόντως στο κυνήγι, την αλιεία και την τροφοσυλλογή. Χρησιμοποιούσαν τον ίδιο κήπο τέσσερα έως έξι χρόνια συνέχεια. Μετά τον εγκατέλειπαν, είτε επειδή το έδαφος είχε εξαντληθεί είτε επειδή, όπως ήταν και το πιθανότερο, ο χώρος είχε κατακλυσθεί από παρασιτική βλάστηση που δύσκολα μπορούσε να εξαλειφθεί. Το βασικό μέρος της δουλειάς το διεκπεραίωναν οι άνδρες, ξεχερσώνοντας με τον λίθινο πέλεκυ και τη φωτιά την αναγκαία επιφάνεια. Το έργο αυτό πραγματοποιείτο στο τέλος της εποχής των βροχών και ενεργοποιούσε τους άνδρες για ένα-δύο μήνες. Όλα σχεδόν τα υπόλοιπα στάδια της γεωργικής διαδικασίας – φύτεμα, σκάλισμα, συγκομιδή – τα αναλάμβαναν, σύμφωνα με τον καταμερισμό της εργασίας κατά φύλο, οι γυναίκες. Προκύπτει λοιπόν το εξής χαρούμενο συμπέρασμα: οι άνδρες, το μισό δηλαδή του πληθυσμού, δούλευαν περίπου δύο μήνες κάθε τέσσερα χρόνια! Όσο για τον υπόλοιπο καιρό, τον αφιέρωναν σε ασχολίες που βιώνονται όχι σαν κόπος αλλά σαν ευχαρίστηση: κυνήγι και ψάρεμα, γιορτές και οινοποσίες, ικανοποίηση, τέλος, της παθιασμένης τους αγάπης για τον πόλεμο.

Αυτά τα γενικά ποιοτικά, ιμπρεσσιονιστικά δεδομένα βρίσκουν τρανή επιβεβαίωση σε πρόσφατες έρευνες – και σε ορισμένες που διεξάγονται τούτη τη στιγμή – αυστηρά αποδεικτικού χαρακτήρα. Είτε πρόκειται για νομάδες-κυνηγούς της ερήμου του Καλαχάρι είτε για μόνιμα εγκατεστημένους Ινδοαμερικάνους γεωργούς, οι αριθμοί αποκαλύπτουν μια μέση κατανομή του καθημερινού εργασιακού χρόνου χαμηλότερη από τέσσερις ώρες την ημέρα. Ο J. Lizot, που χρόνια τώρα ζει με τους Ινδιάνους Γιανομάμι του Αμαζονίου στη Βενεζουέλα, απέδειξε με χρονομετρήσεις ότι η μέση διάρκεια του χρόνου τον οποίο οι ενήλικες αφιερώνουν καθημερινά στην εργασία, όλων των δραστηριοτήτων συμπεριλαμβανομένων, μόλις και ξεπερνά τις τρεις ώρες. Εμείς προσωπικά δεν πραγματοποιήσαμε ανάλογες μετρήσεις στους Γκουαγιακί, νομάδες κυνηγούς τους δάσους της Παραγουάης. Μπορούμε όμως να βεβαιώσουμε ότι οι Ινδιάνοι, άνδρες και γυναίκες, περνούσαν τουλάχιστον τη μισή τους μέρα σε πλήρη σχεδόν αργία, αφού κυνήγι και τροφοσυλλογή διεξάγονταν ανάμεσα στις έξι και τις έντεκα το πρωί περίπου, και όχι κάθε μέρα. Παρόμοιες μελέτες στους τελευταίους πρωτόγονους πληθυσμούς θα κατέληγαν ενδεχομένως σε παραπλήσια αποτελέσματα, λαμβανομένων βεβαίως υπ’ όψι των οικολογικών διαφορών. Έτσι λοιπόν, βρισκόμαστε πολύ μακριά από τη φιλολογία περί αθλιότητας, που υποθάλπει την ιδέα της οικονομίας της επιβίωσης. Όχι μόνο ο άνθρωπος των πρωτόγονων κοινωνιών δεν είναι καθόλου αναγκασμένος να ζει σαν ζώο, σε διαρκή δηλαδή αναζήτηση για να εξασφαλίσει την επιβίωσή του, αλλά το αποτέλεσμα αυτό το πετυχαίνει – και με το παραπάνω- θυσιάζοντας έναν αξιοσημείωτα μικρό χρόνο δραστηριοποίησης. Αυτό σημαίνει ότι οι ινδιάνικες κοινωνίες διαθέτουν, αν το επιθυμούν, όλο τον απαραίτητο χρόνο για να αυξήσουν την παραγωγή υλικών αγαθών. Και η κοινή λογική ρωτά: γιατί οι άνθρωποι αυτών των κοινωνιών να θέλουν να δουλέψουν και να παραγάγουν περισσότερο, αφού τρεις-τέσσερις ώρες καθημερινής ήρεμης απασχόλησης αρκούν για να εξασφαλίσουν τα χρειώδη της ομάδας; Σε τι θα τους χρησίμευε κάτι τέτοιο; Σε τι θα χρησίμευαν τα πλεονάσματα που θα συσσωρεύονταν με αυτό τον τρόπο; Ποιος θα ήταν ο προορισμός τους; Μόνο δια της βίας οι άνθρωποι εργάζονται πέραν των αναγκών τους. Και αυτή ακριβώς η βία απουσιάζει από τον πρωτόγονο κόσμο, η απουσία αυτής ακριβώς της εξωτερικής βίας ορίζει και τη φύση των πρωτόγονων κοινωνιών. Μπορούμε από δω και πέρα να δεχθούμε την έκφραση οικονομία της επιβίωσης για τον χαρακτηρισμό της οικονομικής οργάνωσης των συγκεκριμένων κοινωνιών, εφ’ όσον όμως εννοούμε όχι πια την αναγκαιότητα μιας έλλειψης, μιας ανικανότητας, σύμφυτων μ’ αυτόν τον τύπο κοινωνιών και με την τεχνολογία τους, αλλά αντίθετα την άρνηση μιας άχρηστης υπερβολής, τη θέληση ή παραγωγική δραστηριότητα να εναρμονίζεται με την ικανοποίηση των αναγκών. Και τίποτε παραπάνω. Πόσο μάλλον όταν, αν εξετάσουμε τα πράγματα από πιο κοντά, θα δούμε ότι υπάρχει όντως παραγωγή πλεονάσματος στις πρωτόγονες κοινωνίες: η ποσότητα των καλλιεργειών (μανιόκα, καλαμπόκι, καπνός, βαμβάκι κ.λπ.) πάντα ξεπερνά τα απαραίτητα για την κατανάλωση της ομάδαςς, εξυπακούεται δε ότι η πρόσθετη παραγωγή περιλαμβάνεται στον κανονικό εργασιακό χρόνο. Το πλεόνασμα αυτό, το οποίο αποκτάται χωρίς υπερεργασία, καταναλώνεται, αναλώνεται για καθαρά πολιτικούς σκοπούς, σε γιορτές, προσκλήσεις, επισκέψεις ξένων κ.λπ. Τα πλεονεκτήματα ενός μεταλλικού πέλεκυ σε σχέση με έναν λίθινο είναι πολύ προφανή, για να χρονοτριβήσουμε σ’ αυτά: με τον πρώτο μπορεί να βγάλει κανείς στον ίδιο χρόνο ίσως και δέκα φορές περισσότερη δουλειά απ’ ό,τι με τον δεύτερο, ή να ολοκληρώσει την ίδια δουλειά σε δέκα φορές λιγότερο χρόνο. Και όταν οι Ινδιάνοι ανακάλυψαν την παραγωγική υπεροχή των τσεκουριών των λευκών, τα επιθύμησαν όχι για να παράγουν περισσότερο στον ίδιο χρόνο, αλλά για να παράγουν το ίδιο δέκα φορές συντομότερα. Συνέβη όμως ακριβώς το αντίθετο, διότι με τους μεταλλικούς πέλεκεις εισέβαλαν στον ινδιάνικο πρωτόγονο κόσμο η βία, η δύναμη, η εξουσία που άσκησαν στους αγρίους οι πολιτισμένοι νεόφερτοι. Όπως γράφει και ο Λιζό αναφερόμενος στους Γιανομάμι, οι πρωτόγονες κοινωνίες είναι σαφώς κοινωνίες που αρνούνται την εργασία: «Η περιφρόνηση των Γιανομάμι για την εργασία και η αδιαφορία τους για μια αυτόνομη τεχνολογική πρόοδο είναι πέρα από κάθε αμφιβολία«. Πρώτες κοινωνίες του ελεύθερου χρόνου, πρώτες κοινωνίες της αφθονίας, σύμφωνα με τη σωστή και φιλοπαίγμονα έκφραση του M. Sahlins…»

(Πηγή: Η κοινωνία ενάντια στο Κράτος του Pierre Clastres)

Ο Clastres [7], του οποίου το έργο θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ως φιλοσοφική / πολιτική ανθρωπολογία, απέρριψε την χρήση της οικονομιστικής ορολογίας της μαρξιστικής θεωρίας στην οποιανδήποτε προσπάθεια να γίνουν κατανοητές οι λεγόμενες «πρωτόγονες» κοινωνίες, συμφωνώντας με την άποψη που εκφράστηκε από τον M. Sahlins στις ΗΠΑ και τον J. Lizot στην Γαλλία, μία άποψη που υποστήριζε ότι η ουσιαστική λειτουργία των «πρωτόγονων κοινωνιών» έγκειται στην αντι–παραγωγή. Ότι ο οικιακός τρόπος παραγωγής ποτέ δεν εξαντλεί τις δυνατότητές του. Ότι δεν υπάρχουν παραγωγικές σχέσεις γιατί απλώς δεν υπάρχει παραγωγή, καθώς αυτή είναι η τελευταία έγνοια της «πρωτόγονης» κοινωνίας.

Ο Clastres απέρριψε επίσης κατηγορηματικά την προσπάθεια να ενταχθούν η Θρησκεία και οι μύθοι των «πρωτόγονων» κοινωνιών μέσα στα πλαίσια της ιδεολογίας, υποστηρίζοντας ότι ιδεολογία νοείται μόνο σε κοινωνίες με διαχωρισμένη εξουσία για τα συμφέροντα της οποίας άλλωστε αυτή αποκλειστικά υπάρχει. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να τονιστεί ότι η έννοια της ιδεολογίας στην μαρξιστική Γαλλία (ο Althusser με την θεωρία για την ιδεολογία που έχει εκφράσει, μας προσφέρει το καλύτερο παράδειγμα) ελάχιστη σχέση έχει με αυτή του ίδιου του Marx. Με την ουδετεροποίηση που έχει υποστεί αυτή η έννοια στην Γαλλία, μοιάζει πολύ περισσότερο με την έννοια του κοινωνικού – συμβολικού σημαίνοντος και του υπεροικοδομήματος, όπως τ’ αντιλαμβάνεται ο Levi – Strauss, μία έννοια που υπερβαίνει την Ιστορία παρά την ερμηνεία που της δόθηκε από τον Marx, σύμφωνα με την οποία αποτελεί σαφέστατα μία ιστορική πραγματικότητα.

Όμως η πολύ μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην πολιτική ανθρωπολογία των Εθνομαρξιστών και σε αυτήν του Clastres, έγκειται στην τοποθέτηση / αναζήτηση του χώρου της σύγκρουσης μέσα στις «πρωτόγονες» κοινωνίες. Ενώ οι μαρξιστές εθνολόγοι υποστηρίζουν ότι σε κοινωνίες χωρίς κράτος αναπτύσσονται συγκρούσεις σαν αυτές ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες, γέρους και νέους κλπ, ο Clastres ανάγει την σύγκρουση σε ένα εξαιρετικά διαφορετικό επίπεδο και ακριβώς αυτή η αναγωγή είναι που δίνει στην ανθρωπολογία του φιλοσοφικό χαρακτήρα. Σύμφωνα με τον Clastres, οι «πρωτόγονες» κοινωνίες δεν είναι δυνατόν να νοηθούν απλά και μόνο ως κοινωνίες χωρίς κράτος παρά το αναμφισβήτητο γεγονός πως είναι τέτοιες. Αυτό που τον απασχολεί δεν είναι μόνο το γεγονός ότι ο αρχηγός μίας ινδιάνικης φυλής δεν έχει την δυνατότητα να ασκήσει εξουσία πάνω στα υπόλοιπα μέλη της φυλής, όσο ο λόγος ύπαρξης ενός τέτοιου θεσμού (αρχηγός) χωρίς εξουσία. Αυτό το παράδοξο της ύπαρξης ενός αρχηγού χωρίς εξουσία είναι που αποτελεί τον κεντρικό άξονα της έρευνάς του.

Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει είναι το εξής:

 α) οι ινδιάνικες «πρωτόγονες» κοινωνίες συγκεκριμενοποιούν την εξουσία στο πρόσωπο του αρχηγού της φυλής.

και
β) δεν του παρέχουν εξουσίες γιατί κατ’ αυτόν τον τρόπο θέλουν να «δηλώσουν» ότι τον αρνούνται, ότι τον απορρίπτουν.

Και για να γίνουμε πιο σαφείς: παραχωρώντας οι ινδιάνικες κοινωνίες ιδιαίτερα προνόμια στον αρχηγό της φυλής (προνόμια που βασίζονται κυρίως στο γεγονός ότι αυτός διατηρεί το αποκλειστικό προνόμιο της πολυγυνίας), τον ορίζουν ως φορέα που «σπάζει» τις σχέσεις αμοιβαιότητας, εκείνες τις σχέσεις δηλαδή που αποτελούν το θεμέλιο κάθε «πρωτόγονης» κοινωνίας. Το σπάσιμο των σχέσεων αμοιβαιότητας είναι στα μάτια των ινδιάνικων φυλών ο κίνδυνος της εξουσίας, ο κίνδυνος της άρνησης της ίδιας της κοινωνίας τους. Έτσι γίνεται αντιληπτό τι εννοούμε όταν λέμε πως συγκεκριμενοποιούν την εξουσία στο πρόσωπο του αρχηγού της φυλής. Αυτήν όμως την εξουσία την δημιουργούν οι ινδιάνικες κοινωνίες για να αρνηθούν (για να συγκεκριμενοποιήσουν την άρνησή τους) και για να καταστήσουν σαφές ότι δεν πρόκειται ποτέ να δεχτούν άρση των σχέσεων ισονομίας.

Πώς εκφράζεται αυτή η άρνηση; Απλά με τι γεγονός ότι ο αρχηγός (δηλαδή ο άνθρωπος που «σπάζει» ως ένα σημείο αυτές τις αρχές) δεν έχει κανένα δικαίωμα διαταγής, με το γεγονός ότι ο λόγος του (με εξαίρεση τις περιπτώσεις πειστικής διαιτησίας) δεν εισακούγεται ποτέ, με το γεγονός ότι είναι «καταδικασμένος» να ζει πάντα έξω από την κοινωνία, που τον αρνείται επειδή την αρνήθηκε. Στον θεσμό του αρχηγού της φυλής, ο Clastres βλέπει την συμβολική έκφραση της θέσης που παίρνουν οι λεγόμενες «πρωτόγονες» ινδιάνικες κοινωνίες απέναντι στην εξουσία. Οι κοινωνίες αυτές λοιπόν δεν είναι απλά κοινωνίες χωρίς κράτος, αλλά κοινωνίες που συγκρούονται καθημερινά με την έννοια του κράτους, είναι κοινωνίες ενάντια στο κράτος. Και ακριβώς αυτή η θέση του Clastres αποτελεί και την σημαντικότερη συμβολή του στην ανθρωπολογία. Το γεγονός δηλαδή ότι δεν ανάγει την έλλειψη του κράτους στις «πρωτόγονες» κοινωνίες σε μία πιθανή «καθυστέρησή» τους στην διαδικασία της ιστορικής εξέλιξης (όπως κάνουν πολλοί άλλοι) αλλά την ορίζει ως συνειδητή επιλογή τους. Και αυτή η συνειδητή επιλογή τους, είναι ενδεικτική της διορατικότητας της «πρωτόγονης» κοινωνίας. Κάθε εξουσία (ακόμα και αυτή του ινδιάνου αρχηγού), συνοδεύεται πάντα από μία άποψη πάνω στην εξουσία. Καλύπτοντας οι ινδιάνικες κοινωνίες το κενό της έλλειψης εξουσίας με ένα σταθερό θεσμό μη – εξουσίας (παίρνοντας δηλαδή αρνητική θέση απέναντι στην εξουσία) μειώνουν στο ελάχιστο τις δυνατότητες εμφάνισης μίας πραγματικής εξουσίας που θα μπορούσε αναμφισβήτητα ν’ αναπτυχθεί πολύ εύκολα εκεί όπου ένας τέτοιος θεσμός και συνεπώς μία άποψη πάνω στην εξουσία απουσιάζει παντελώς.

Ο Pierre Clastres δημοσίευσε κατά καιρούς διάφορα κείμενα σε γαλλικά έντυπα. Το 1972 εκδόθηκε η εθνογραφική του εργασία πάνω στην ινδιάνικη φυλή Ache (Αχέ) της Παραγουάης με τίτλο «Χρονικό των Guayaki». Το 1974 κυκλοφόρησε μία συλλογή παλαιότερων αλλά και πιο πρόσφατων κείμενων του πάνω στην πολιτική ανθρωπολογία με τίτλο «Κοινωνίες ενάντια στο Κράτος», ένα βιβλίο που είχε ιδιαίτερη απήχηση όχι μόνο στην Γαλλία αλλά και στο εξωτερικό και που κατέστησε τον Clastres διεθνώς γνωστό. Μαζί με τον Lefort δημοσίευσε επίσης μία μελέτη πάνω στον Etienne de la Boetie, που σύμφωνα με τον Clastres υπήρξε ο πρώτος ανθρωπολόγος στον κόσμο. Σχεδόν σε όλα τα πολιτικά του κείμενα ο Clastres ασχολείται με την έννοια της εξουσίας. Παραδεχόμενος ότι το ερώτημα πάνω στην γένεση της εξουσίας είναι εξαιρετικά δύσκολο να λυθεί, προσπάθησε όπως είπε χαρακτηριστικά σε μία συνέντευξή του να δείξει με το έργο του όχι το πώς είναι δυνατόν να γεννηθεί, αλλά το πώς είναι αδύνατον να εμφανιστεί η εξουσία.

(Δημοσιεύθηκε στο 28ο τεύχος της «Ανοιχτής Πόλης» το χειμερινό ηλιοστάσιο του 1991)

Το παράδειγμα της φυλής Tetetes της Αμαζονίας του Εκουαδόρ [8]

 Στα παρθένα τροπικά δάση του Αμαζονίου, της περιοχής με την μεγαλύτερη βιοποικιλότητα στον πλανήτη, συντελείται ένα ανείπωτο έγκλημα διαρκείας κατά της ανθρωπότητας. Η Texaco κατηγορείται ότι πέταξε στην Αμαζονία του Εκουαδόρ, 18,5 δισεκατομμύρια γαλόνια τοξικών πετρελαϊκών αποβλήτων. Η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία, η Petroecuador, κατηγορείται για εκατοντάδες διαρροές τόνων αργού πετρελαίου, μέσα στη ζούγκλα.

Αρχαίοι λαοί ιθαγενών θεωρήθηκαν αόρατοι και αναλώσιμοι, θύματα του εύκολου πλουτισμού των πετρελαϊκών εταιρειών. Εξαφανίζονται μαζικά εξαιτίας της μόλυνσης που σκοτώνει τα θηράματά τους και εξαιτίας άγνωστων μέχρι πρότινος ασθενειών, όπως ο καρκίνος που σκοτώνει τους ίδιους.
Οι πληροφορίες είναι από το ντοκιμαντέρ του Γιώργου Αυγερόπουλου πρώτης  τηλεοπτικής προβολής: Τετάρτη 12 Νοεμβρίου, 22:00 ΝΕΤ.

«Το Αίμα του Κουάν Κουάν»

«Και εκεί που ζούσαμε ήσυχοι στην πατρογονική μας γη, κάποιος είπε μια μέρα, ότι έχει μπει στην περιοχή μας μια πετρελαϊκή εταιρεία. Εμείς δεν γνωρίζαμε τι είδους δουλειά είναι αυτή ούτε γνωρίζαμε ότι θα κατέστρεφαν τη Φύση. Η επικοινωνία ήταν δύσκολη, καθώς δεν καταλαβαίναμε τι γλώσσα μιλούσαν.» Αλεχάνδρο, Σαμάνος της φυλής των Κοφάν

Για αιώνες η Αμαζονία του Εκουαδόρ ήταν ένα απροσπέλαστο μέρος. Την θεωρούσαν «γη του κανενός», μια αφιλόξενη, άγρια περιοχή στην οποία δεν μπορεί να επιβιώσει το ανθρώπινο είδος. Και όμως στα βάθη της ζούγκλας οχτώ φυλές ιθαγενών (Sionas, Cofanes, Secoyas, Shuares, Χοαοράνις, Kichwas, Tetetes και Sansahuaris)  ζούσαν σε αρμονία με το περιβάλλον τους, χωρίς να έχουν έρθει σε επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο. Οι Σαμάνοι των Cofan έπιναν το Γιακχέ και επικοινωνούσαν με τον Κουάν Κουάν, το Θεό του υπεδάφους που διαφεντεύει την ζούγκλα και τα ζώα. Του ζητούσαν να τους στείλει κυνήγι και όταν τα ζώα πλησίαζαν στην κοινότητα εκείνοι τα κυνηγούσαν εύκολα και τα μοίραζαν σε όλους στην κοινότητα.

Όμως στις αρχές της δεκαετίας του 60 όλα άλλαξαν. Κάτω από την πυκνή ζούγκλα ανακαλύφθηκε πως υπάρχει ένας υπόγειος ωκεανός πετρελαίου, ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα της Λατινικής Αμερικής. Έτσι το 1964, η περιοχή άρχισε να γεμίζει με λευκούς. Και αυτοί οι λευκοί δεν ήταν άλλοι από τους εργάτες της Texaco, της πολυεθνικής στην οποία το κράτος του Εκουαδόρ ανέθεσε την πετρελαϊκή του μύηση. Οι Κοφάν άρχισαν να ακούνε τους θορύβους. Έστειλαν λοιπόν τρεις απεσταλμένους για να δουν τι συμβαίνει. Εκείνοι όταν πήγαν, είδαν κάποιους ξένους γκρίνγκος, με κράνη,  στολές και πολλά μηχανήματα. Κάθονταν και τους παρατηρούσαν.  Οι υπάλληλοι της Texaco, όταν είδαν τους Ινδιάνους εκεί, θέλησαν να τους δώσουν φαγητό. Τους έδωσαν ένα πιάτο ρύζι με τρία κουτάλια για να φάνε. Εκείνοι αφού έφαγαν, πήραν το πιάτο και τα κουτάλια και έφυγαν.

Με αυτόν τον τρόπο η  Αμαζονία του Εκουαδόρ ήρθε σε επαφή με την «ανάπτυξη» και το Δυτικό πολιτισμό. Σήμερα οι Κοφάν λένε πως οι πετρελαιοπηγές στις περιοχές τους  διαπραγματεύτηκαν για ένα πιάτο ρύζι και τρία κουτάλια. Μετά ήρθαν οι άποικοι. Το κράτος πριμοδοτούσε όποιον ήθελε να πάει ανατολικά, στην αφιλόξενη ζούγκλα, με 50 εκτάρια τροπικού δάσους. Να το αποψιλώσουν και να το καλλιεργήσουν. Ήρθαν χιλιάδες από όλο το Εκουαδόρ. Νέες πόλεις ξεφύτρωσαν. Ήταν φτωχοί μιγάδες και μαύροι γεμάτοι ελπίδες,  που έψαχναν γη και δουλειά στη νέα βιομηχανία. Σήμερα υπάρχουν χιλιάδες απογοητευμένοι φτωχοί.

Υπήρξαν φυλές ιθαγενών όπως οι Χοαοράνις που αντιστάθηκαν στη λεηλασία της γης τους με βέλη και φυσοκάλαμα. Όμως η αντίστροφη μέτρηση είχε ήδη αρχίσει. Τα ζώα και τα ψάρια πέθαιναν, το κυνήγι λιγόστευε και πρωτόγνωρες αρρώστιες θέριζαν τον πληθυσμό. Οι Σαμάνοι προσπάθησαν να τις θεραπεύσουν με φαρμακευτικά φυτά χωρίς όμως αποτέλεσμα. Η ζούγκλα γέμισε με εκατοντάδες δεξαμενές στις οποίες η Texaco πετούσε τα τοξικά απόβλητα της άντλησης. Χωρίς καμία στεγανοποίηση και με την βοήθεια των τροπικών καταιγίδων τα απόβλητα διέρρευσαν στο περιβάλλον.

«Την ίδια εποχή στις ΗΠΑ, από όπου ήρθε η Texaco απαγορευόταν να πετάξεις τα τοξικά απόβλητα της άντλησης σε ανοιχτές δεξαμενές, ούτε να καις αέρια στην ατμόσφαιρα», λέει ο Λούις Γιάνσα, ακτιβιστής αναγνωρισμένος διεθνώς για την δράση του υπέρ της Αμαζονίας. «Είχε ανακαλυφθεί ο τρόπος της ασφαλούς επαναδιοχέτευσης στο υπέδαφος. Παρόλα αυτά στο Εκουαδόρ δεν εφαρμόστηκαν αυτές οι μέθοδοι. Και ο λόγος είναι απλός. Με αυτόν τον τρόπο εξοικονόμησαν 4 δις δολάρια».

Υπολογίζεται από τις οικολογικές οργανώσεις, ότι η Texaco πέταξε με αυτόν τον τρόπο στο περιβάλλον 18 ½ δις γαλόνια τοξικών πετρελαϊκών αποβλήτων, χωρίς να λογαριάζονται σε αυτό το νούμερο, τα βαρέλια αργού που ξέφυγαν απευθείας στη ζούγκλα από διαρροές ή ατυχήματα. Αν το παραπάνω στοιχείο συγκριθεί με μία από τις πιο γνωστές οικολογικές καταστροφές, αυτή του δεξαμενόπλοιου Exxon Valdez που προσέκρουσε σε ύφαλο το 1989, με αποτέλεσμα να διαρρεύσουν 11 εκατομμύρια γαλόνια ακατέργαστου πετρελαίου στα ανοιχτά της Αλάσκας, τότε βρισκόμαστε σύμφωνα με κατήγορους της Texaco, μπροστά στην μεγαλύτερη οικολογική καταστροφή του πλανήτη.

Σήμερα οι δείκτες καρκίνου στην περιοχή είναι αυξημένοι κατά 147% σε σχέση με άλλες επαρχίες της χώρας όπου δεν γίνονται πετρελαϊκές δραστηριότητες. Σπίτια χτίστηκαν πάνω σε καλυμμένες τοξικές δεξαμενές τις οποίες η Texaco υποστηρίζει πως απορρύπανε κανονικά μόλις έφυγε από την χώρα το 1992. Αρκεί όμως να σκάψει κανείς μερικά εκατοστά κάτω από το χώμα για να διαπιστώσει πως τα απόβλητα είναι ακόμα εκεί και έχουν «ποτίσει» το χώμα τα ρυάκια τις καλλιέργειες.

Η Texaco, μέσω του εκπροσώπου της Ροντρίγο Πέρεζ, αρνείται οποιαδήποτε ευθύνη. Και όταν η συζήτηση φτάνει στους καρκίνους εκείνος απαντά: «Σοβαρά; Σε όλο τον κόσμο πεθαίνουν από καρκίνο. Ποτέ δεν έχουν παρουσιάσει μια ιατρική βεβαίωση, ποτέ δεν έχουν αποδείξει την αιτία και το αποτέλεσμα, μεταξύ του πετρελαίου και του καρκίνου».

Γ. Αυγερόπουλος: «Εσείς για ποιο λόγο πιστεύετε ότι οι κάτοικοι αρρωσταίνουν από καρκίνο;»

Ροδρίγο Πέρεζ: «Οι συνθήκες υγιεινής είναι φρικτές! Στην πραγματικότητα, όλα τα πόσιμα νερά στο ανατολικό Εκουαδόρ, έχουμε τα αποτελέσματα των αναλύσεων, περιέχουν υπολείμματα περιττωμάτων, δηλαδή από τις αφοδεύσεις τους. Αυτό είναι που τους προκαλεί καρκίνο και οποιαδήποτε άλλη ασθένεια! Αυτό, ναι, είναι καρκινογόνο! Αν εσείς πίνετε συνέχεια, από μικρός, νερό με σκατά, να δούμε αν σας προκαλέσει κάποια σοβαρή ασθένεια! Και όλους αυτούς τους καρκίνους του στομάχου. Οπωσδήποτε! Άλλη αιτία καρκίνου είναι η έλλειψη προφύλαξης! Αρχίζουν τις σεξουαλικές σχέσεις 11-12 χρονών, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα ελέγχου και υγιεινής. Γι’ αυτό και υπάρχει τόσος καρκίνος στις γυναίκες

Η κρατική εταιρεία που ανέλαβε μετά την Texaco, η Petroecuador φαίνεται πως κληρονόμησε εκτός από τις εγκαταστάσεις και όλες τις κακές πρακτικές της πολυεθνικής. Η διαρροές είναι συνεχείς και οι ανοιχτές δεξαμενές εξακολουθούν να μολύνουν το υπέδαφος.  Σε πολλές περιπτώσεις οι κάτοικοι καταγγέλλουν ότι όχι μόνο η κρατική εταιρεία δεν ενδιαφέρεται να καθαρίσει αλλά και ότι καταλαμβάνει τα χωράφια τους. με τη βία χωρίς καν να τους αποζημιώσει. Στην κοινότητα Νταιγιούμα μάλιστα, η αριστερή κυβέρνηση του προέδρου Κορέα έστειλε τον στρατό όταν οι κάτοικοι τόλμησαν να διαμαρτυρηθούν για την ρύπανση της περιοχή τους και να κλείσουν τους δρόμους που οδηγούν σε ένα από τα μεγαλύτερα πετρελαιοφόρα πεδία της χώρας. Η διαμαρτυρία κατεστάλη βίαια και ο πρόεδρος χαρακτήρισε τους κατοίκους «τρομοκράτες που παίζουν με το ψωμί όλων των Εκουαδοριάνων».

Σήμερα οι ιθαγενείς και οι άποικοι της Αμαζονίας ενωμένοι διεκδικούν 16 δις δολάρια αποζημίωση από την Texaco για την καταστροφή που τους προκάλεσε. Η δίκη που άρχισε το 1993 μπήκε στο 15 χρόνο της. Είναι η μεγαλύτερη δίκη για το περιβάλλον στην παγκόσμια ιστορία. Μία μάχη ανάμεσα στο οικονομικό συμφέρον και την ανθρώπινη ζωή, ανάμεσα σε «νομικά πρόσωπα» και πρόσωπα υπαρκτά που νιώθουν πόνο και οργή για την αδικία. Την συνόψισε με την σοφία της δικής του κοσμοθεωρίας ο Σαμάνος των Cofan:

«Πάντα το κράτος μιλά για ανάπτυξη, για μια καλύτερη ζωή, για αυτό οι πετρελαϊκές βγάζουν καθημερινά πετρέλαιο. Αλλά για μας, δεν τους καίγεται καρφί. Βάζουν εκρηκτικά και δυναμίτες στη γη, μολύνουν με χημικά τη φύση, και έτσι μας σκοτώνουν τον Κουάν Κουάν ρουφώντας το αίμα του. Ο θεός μας πεθαίνει και δεν έχουμε κυνήγι όπως παλιά. Ζούμε με αρρώστιες και με λίγη τροφή».

Αποσπάσματα από το λόγο του φύλαρχου Τουιβάι από το νησί Τιαβέα του Νότιου Ειρηνικού [9]

Μια καταπληκτική μαρτυρία ενός «άγριου» φύλαρχου από το νησί Τιαβέα του Ειρηνικού. Ένας «απολίτιστος», ο φύλαρχος Τουιάβι, ήρθε στην Ευρώπη στις αρχές του προηγούμενου αιώνα και κατέγραψε όσα είδε να συμβαίνουν, με σκοπό να τα πει στους υπηκόους του. Ήθελε με αυτόν τον τρόπο, να δείξει πόσο ο σύγχρονος τρόπος ζωής έχει αποβεί σε βάρος της ουσιαστικής υπόστασης του ανθρώπου πάνω τη γη, όσο αυτός, ο άνθρωπος απομακρύνεται από τις «πρωτόγονες» καταβολές του και να προειδοποιήσει του ιθαγενείς ότι ο λευκός αποικιοκράτης μπορεί να παρουσιάζεται σαν διαφωτιστής, ενώ στην πραγματικότητα είναι διαφθορέας των τελευταίων κατάλοιπων αθώας και γνήσιας ζωής. Τα λόγια του φύλαρχου μετέφερε και τύπωσε στην Ευρώπη ο Έριχ Σόερμαν, που είχε πάει εκεί σαν ιεραπόστολος. Ο Παπαλάνγκι λοιπόν, είναι ο ευρωπαίος, ο σύγχρονος άνθρωπος.

«Στην Ευρώπη λίγοι μόνο άνθρωποι  υπάρχουν που πραγματικά έχουν χρόνο. Ίσως και κανένας. Γι’ αυτό και οι περισσότεροι περνάν τη ζωή τους σαν μια πεταμένη πέτρα. Όλοι σχεδόν, όταν περπατούν, κοιτάζουν στο χώμα και τινάζουν τα χέρια τους προς τα εμπρός για να προχωρήσουν όσο γίνεται γρηγορότερα. Αν τους σταματήσει κανείς λένε δυσαρεστημένοι: «Τι θέλεις και μ’ ενοχλείς; Δεν έχω χρόνο, κοίτα πως θα εκμεταλλευτείς κι εσύ τον δικό σου». Συμπεριφέροντε στ’ αλήθεια σαν να νομίζουν ότι ένας άνθρωπος που βαδίζει γρήγορα είναι πιο αξιόλογος και πιο γενναίος από αυτόν που βαδίζει αργά. έχω δει έναν άντρα που το κεφάλι του κόντευε να σπάσει, που στριφογύριζε τα μάτια του κι άνοιγε το στόμα του σαν ψάρι που πεθαίνει, που είχε γίνει κοκκινοπράσινος και χτυπιόταν με χέρια και με πόδια, μόνο και μόνο επειδή ο υπηρέτης του ήρθε μια ανάσα αργότερα απ’  ότι είχε υποσχεθεί. Η ανάσα ήταν για αυτόν μεγάλη απώλεια, που δεν σήκωνε συγνώμη. Ο υπηρέτης εξαναγκάστηκε να φύγει από την καλύβα του, ο Παπαλάνγκι τον έδιωξε, φωνάζοντας «Αρκετό χρόνο μου χεις κλέψει. Ένας άνθρωπος που δε σέβεται το χρόνο δεν αξίζει τίποτα.»

«Ω αγαπητά αδέλφια, εμείς ποτέ δεν παραπονεθήκαμε για τον χρόνο, εμείς τον αγαπήσαμε όπως ήρθε, δεν τον κυνηγήσαμε ή να τον τεντώσουμε. Ποτέ αυτός δεν μας έγινε ανάγκη ή δυσαρέσκεια. Ας βγει εδώ μπροστά όποιος από μας δεν έχει χρόνο! Ο καθένας από εμάς έχει ένα σωρό χρόνο, αλλά εμείς αρκούμαστε σ’ αυτόν δεν χρειαζόμαστε περισσότερο από αυτόν π ου έχουμε κι όμως έχουμε αρκετό. Ξέρουμε ότι πάντα θα φτάσουμε έγκαιρα στο στόχο μας και ότι το μεγάλο Πνεύμα θα μας καλέσει κοντά του όταν το ίδιο θα το θελήσει, έστω κι αν εμείς δεν ξέρουμε πόσα φεγγάρια έχουμε ζήσει. Εμείς πρέπει να απελευθερώσουμε τον φτωχό, τον παραπλανημένο Παπαλάνγκι από την τρέλα του, πρέπει να του ξαναδώσουμε το χρόνο του. Πρέπει να σπάσουμε τη μικρή στρογγυλή χρονομηχανή του και να του πούμε ότι από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου υπάρχει πολύ περισσότερος χρόνος από αυτόν που μπορεί να χρησιμοποιήσει ένας άνθρωπος.»

«Για να μην απλώνει ο ένας το χέρι στα πράγματα του άλλου, σ’ αυτά που εκείνος έχει δηλώσει για δικά του, καθορίζεται ακριβώς τι ανήκει σε κάποιον και τι όχι με ιδιαίτερους νόμους. Και στην Ευρώπη υπάρχουν άνθρωποι που δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να προσέχουν μήπως κάποιος παραβιάσει τους νόμους αυτούς, προσέχουν να μην πάρει κανείς από τον Παπαλάνγκι αυτό που ο ίδιος πήρε μόνος του για τον ευατό του. Ο Παπαλάνγκι θέλει μ’ αυτόν τον τρόπο να δώσει την εντύπωση ότι έχει εξασφαλίσει πράγματι ένα δικαίωμα, σαν να του έχει μεταβιβάσει πραγματικά ο θεός την περιουσία του για πάντα. Σαν να του ανήκει πραγματικά το φοινικόδεντρο, το δέντρο, το λουλούδι, η θάλασσα, ο ουρανός και τα σύννεφα εκεί πάνω. Ο Παπαλάνγκι πρέπει να κάνει τέτοιους νόμους και να έχει τέτοιους φύλακες για τα πολλά δικά Του, ώστε εκείνοι που έχουν λίγο ή καθόλου «δικό Μου» να μην του παίρνουν τίποτα από τα δικά του «δικό Μου». Γιατί εκεί όπου πολλοί παίρνουν πολλά, υπάρχουν πολλοί που δεν έχουν τίποτα στα χέρια τους. Δεν κατέχει ο καθένας τα κόλπα και τα μαγικά σημάδια για να αποκτήσει πολλά «δικό Μου», και χρειάζεται κανείς να έχει κάποιο ιδιαίτερο είδος ανδρείας, που δεν συμβιβάζεσαι πάντα με αυτό που εμείς ονομάζουμε τιμή. Κι ίσως οι καλύτεροι Παπαλάνγκι να είναι αυτοί που έχουν λίγα στα χέρια τους, επειδή δεν θέλουν να προσβάλλουν το θεό και δεν θέλουν να του πάρουν τίποτα. Σίγουρα όμως δεν υπάρχουν πολλοί τέτοιοι.»

«Αλλά ο Παπαλάνγκι δεν γνωρίζει ότι ο θεός μας έδωσε το φοινικόδεντρο, τη μπανάνα, το νόστιμο Τάρο, όλα τα πουλιά του δάσους κι όλα τα ψάρια της θάλασσας για να τα χαιρόμαστε και να είμαστε ευτυχισμένοι μ’ αυτά. Όχι όμως μόνο για λίγους ανάμεσα μας, ενώ οι άλλοι να στερούνται και να υποφέρουν. Αυτός που ο θεός του έδωσε πολλά, πρέπει να δώσει απ’ αυτά και στον αδελφό του για να μη σαπίζει ο καρπός στο χέρι του. Γιατί ο θεός απλώνει σ’ όλους τους ανθρώπους τα πολλά του χέρια, δεν θέλει να έχει ο ένας ασύγκριτα περισσότερα από τον άλλον, ή να λέει κάποιος: εγώ στέκομαι στον ήλιο, η δική σου θέση είναι στη σκιά. Όλοι μας έχουμε μια θέση στον ήλιο.»

«Η μηχανή είναι το ισχυρότερο ρόπαλο του Παπαλανγκι. Το χέρι της είναι τόσο δυνατό και ποτέ κουρασμένο. Το μεγάλο Πνεύμα θέλει να ορίζει το ίδιο τις δυνάμεις τ’ ουρανού και της γης και να τις μοιράζει κατά τη δική του κρίση. Αυτό το δικαίωμα ποτέ δεν το ΄χουν οι άνθρωποι. Ο λευκός δεν προσπαθεί ατιμώρητα να κάνει τον εαυτό του ψάρι και πουλί, άλογο και σκουλήκι. Και το κέρδος του είναι πολύ μικρότερο απ’ ότι ο ίδιος τολμά να παραδεχτεί. Όταν περνώ μ’ ένα άλογο από ένα χωριό, σίγουρα το περνώ γρηγορότερα, όταν όμως περπατώ, βλέπω περισσότερα κι οι φίλοι με καλούν στις καλύβες τους. Να φτάσεις γρηγορότερα σ’ ένα στόχο, σπάνια είναι κέρδος. Ο Παπαλάνγκι θέλει πάντα να φτάσει γρήγορα στο στόχο. Οι περισσότερες μηχανές του έχουν σαν μοναδικό σκοπό να φτάσει κανείς γρηγορότερα σ’ ένα στόχο. Μόλις όμως φτάσει στον έναν τον καλεί κιόλας κάποιος άλλος στόχος.          Έτσι ο Παπαλάνγκι κυνηγά τη ζωή του χωρίς να ησυχάζει, ξεχνά όλο και περισσότερο να περπατά και να κινείται και να βαδίζει χαρούμενα προς το στόχο που έρχεται και μα βρίσκει, που εμείς δεν ψάχνουμε.»

Συμπεράσματα

 Στην παρούσα εργασία έγινε μια προσπάθεια να συνδέσουμε την συμπεριφορά των ανθρώπων στη φύση διαχρονικά. Έτσι παρατηρήσαμε ότι με την πάροδο των χρόνων και καθώς ο άνθρωπος κατάφερε να επιβληθεί στο περιβάλλον άρχισε να του φέρεται παντελώς εξουσιαστικά ξεχνώντας ότι μέσα από αυτό «γεννήθηκε» και εξελίχθηκε. Άρχισε να χάνει την επαφή του με αυτό και κυριεύθηκε από την ανάγκη για μεγιστοποίηση του πλούτου του. Γι’ αυτόν τον λόγο άρχισε να εκμεταλλεύεται ο ένας άνθρωπος τον άλλον και η ατομικιστική θεώρηση των πραγμάτων γιγαντώθηκε σε σχέση με ένα πιο συλλογικό τρόπο ζωής μεταξύ των ανθρώπων.

Ο άνθρωπος τυφλωμένος από την ανάγκη του για εξουσία και χρήμα έχει καταφέρει αυτή τη στιγμή να φέρει σε μια δύσκολη θέση το γένος του ανθρώπινου είδους. Οι κλιματικές αλλαγές είναι ήδη ορατές και τα αποτελέσματα της κάθε λογής ρύπανσης παρατηρούνται σε κάθε είδους επιστημονικής  μέτρησης. Με αυτή του τη λογική κατάφερε να δημιουργήσει δύο τεράστιες ομάδες ανθρώπων, αυτών που ζουν και αυτών που ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας είτε σε αναπτυσσόμενες χώρες (τρίτος κόσμος) είτε μέσα στον ίδιο τον δυτικό κόσμο (τέταρτος κόσμος).

Από αυτή τη σκοπιά λοιπόν, το βασικό συμπέρασμα της εργασίας είναι πως η εξέλιξη του πολιτικό-κοινωνικό-οικονομικού μοντέλου είναι κυρίως υπεύθυνη για την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει το περιβάλλον. Εξετάστηκαν μερικοί τρόποι για το πώς θα μπορέσει να αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση. Αναφέρθηκαν κυρίως οι ενδο-συστημικοί, με ένα ιδεολόγημα της μορφής του πράσινου καπιταλισμού και με μια πιο ευρεία ιδεολογία, με βασικό άξονα της την καταπολέμηση και μείωση της εξουσιαστικότητας από άνθρωπο σε άνθρωπο. Είδαμε ότι στην σύγχρονη κοινωνία όπου το περιβάλλον καταστρέφεται, η εξουσιαστικότητα είναι τεράστια σε αντίθεση με τις φυλές στα όρια του πρωτόγονου όπου η αρχηγία και η εξουσία τείνουν να υπάρχουν σε μικρότερο βαθμό. Είδαμε επίσης ότι αυτές οι φυλές ζουν μέσα στην φύση, νιώθοντας ότι η φύση τις συντηρεί άμεσα και έτσι άμεσα την δέχονται και την σέβονται. Οι σύγχρονοι άνθρωποι επιτέθηκαν στις πρωτόγονες φυλές και στις περισσότερες των περιπτώσεων τις κατατρόπωσαν είτε σκοτώνοντας τους απ’ ευθείας (πχ αποικισμός) είτε σκοτώνοντας τους με αρρώστιες που έφεραν λόγω των δραστηριοτήτων τους (πχ καρκίνος).

Άρα το βασικό συμπέρασμα της εργασίας είναι ότι είναι αναγκαίο να αλλάξουμε άμεσα την σύγχρονη κοινωνία μας, σταματώντας το τρίπτυχο παραγωγή – κατανάλωση – ρύπανση και την σύγχρονη αρχιτεκτονική και μορφή των μεγαλουπόλεων με την υπερβολική συγκέντρωση κατοίκων με ότι αυτό αρνητικό μπορεί να σημαίνει.  Ταυτόχρονα επιβάλλεται να διαμορφώσουμε έναν διαφορετικό τρόπο οικονομικού και πολιτικού μοντέλου με έμφαση στην αμεσοδημοκρατικότητα, την βαθιά οικολογία και την ισότητα και την ελαχιστοποίηση κάθε μορφής εξουσίας από άνθρωπο σε άνθρωπο. Διαφορετικά η κατάσταση του περιβάλλοντος θα είναι πλέον δραματική.

Βιβλιογραφία

1) Μεταπτυχιακή Εργασία η οποία υποβάλλεται για µμερική εκπλήρωση των απαιτήσεων για το ∆ιεπιστηµονικό – ∆ιατµηµατικό ∆ίπλωµα Ειδίκευσης του ∆.Π.Μ.Σ. του Ε.Μ.Πολυτεχνείου «Περιβάλλον και Ανάπτυξη».

«Ανάπτυξη και Περιβάλλον – Ιστορική αναδρομή και σύγχρονοι προβληματισμοί» Μαρία Σαράφη

2) Πηγή: www.wikipedia.com

3) ΠΗΓΕΣ: Σπόρος, γενετική μηχανική – http://www.vrahokipos.net και http://sporos.org/node/43

 4)  Πηγή: Η ρύπανση του Περιβάλλοντος ως ιστορικό αποτέλεσμα του ανταγωνισμού Αναστάσιος Ρούσσης – Κοινωνιολόγος, Εκδόσεις ΨΥΧΑΛΟΥ

 5) Πηγή: http://www.ecocrete.gr Μανόλης Βουτηράκης

http://www.ecocrete.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=728&Itemid=85

6) Πηγή: «Η εκδίκηση της γαίας – James Lovlelock, Εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗ

7) Πηγή:  Η Κοινωνία Ενάντια στο Κράτος, Pierre Clastres

 8) Γιάννης Αμοριανός  (Δημοσιεύθηκε στο 28ο τεύχος της «Ανοιχτής Πόλης» 1991)   http://www.rassias.gr/ANPOLI29.html

 9) Οι πληροφορίες είναι από το ντοκιμαντέρ του Γιώργου Αυγερόπουλου πρώτης  τηλεοπτικής προβολής: Τετάρτη 12 Νοεμβρίου, 22:00 ΝΕΤ.

10)  Ο ΠΑΠΑΛΑΝΓΚΙ – ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΤΟΥ ΦΥΛΑΡΧΟΥ ΤΟΥΙΑΒΙΙ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΙΑΒΕΑ ΤΟΥ ΝΟΤΙΟΥ ΕΙΡΗΝΙΚΟΥ- ύψιλον / βιβλία – Μετάφραση: Δημοσθένης Δασκόπουλος, Κατερίνα Λιάπτση.

 

Σημειώσεις

[1] Πηγή: Μεταπτυχιακή Εργασία η οποία υποβάλλεται για µμερική εκπλήρωση των απαιτήσεων για το ∆ιεπιστηµονικό – ∆ιατµηµατικό ∆ίπλωµα Ειδίκευσης του ∆.Π.Μ.Σ. του Ε.Μ.Πολυτεχνείου «Περιβάλλον και Ανάπτυξη».

«Ανάπτυξη και Περιβάλλον – Ιστορική αναδρομή και σύγχρονοι προβληματισμοί», Μαρία Σαράφη.

[2] Πηγή: www.wikipedia.com

[3] Πηγή: Η ρύπανση του Περιβάλλοντος ως ιστορικό αποτέλεσμα του ανταγωνισμού, Αναστάσιος Ρούσσης – Κοινωνιολόγος, Εκδόσεις ΨΥΧΑΛΟΥ.

[4] Πηγή: http://www.ecocrete.gr Μανόλης Βουτηράκης

http://www.ecocrete.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=728&Itemid=85

[5] Πηγή: «Η εκδίκηση της γαίας – James Lovlelock, Εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗ.

[6] Πηγή:  Η Κοινωνία Ενάντια στο Κράτος, Pierre Clastres.

[7] Γιάννης Αμοριανός  (Δημοσιεύθηκε στο 28ο τεύχος της «Ανοιχτής Πόλης» 1991)   http://www.rassias.gr/ANPOLI29.html

[8] Οι πληροφορίες είναι από το ντοκιμαντέρ του Γιώργου Αυγερόπουλου πρώτης  τηλεοπτικής προβολής: Τετάρτη 12 Νοεμβρίου, 22:00 ΝΕΤ.

[9] Ο ΠΑΠΑΛΑΝΓΚΙ – ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΤΟΥ ΦΥΛΑΡΧΟΥ ΤΟΥΙΑΒΙΙ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΙΑΒΕΑ ΤΟΥ ΝΟΤΙΟΥ ΕΙΡΗΝΙΚΟΥ- ύψιλον / βιβλία – Μετάφραση: Δημοσθένης Δασκόπουλος, Κατερίνα Λιάπτση. 

Αγρίνιο, Σεπτέμβρης 2009

 * Ο Αντώνης Π. Μπούρδαλας είναι τελειόφοιτος στο Τμήμα Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων του Πανεπιστήμιου Ιωαννίνων.

Advertisements

Ένα Σχόλιο

  1. Σας ευχαριστώ…Να ειδοποιούμαι μέσω mail για σχόλια που θα ακολουθήσουν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: