• Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός… πάντα!

  • Η Αποικία μας επί τα ίδια λημέρια!!!

  • Που και που περνόντας και από το Facebook

  • Επικοινωνία

  • PageRank

    Free Google PageRankChecker Script
  • Ανά την υφήλιο από 9-2-09

    free counters
  • Παγκόσμια όραση από 30-9-08

  • Εσείς τώρα είστε στην παρέα μου

    website stats
  • Επισκέψεις φίλων και περαστικών

    • 601,983 μελέτες ή ματιές από 10-11-2007
  • οι ερχόμενοι μετά πολλών επαίνων

    free web stats
  • Φρέσκα σχόλιαααα…

    Wag the Dog: Το μετα… στο Περί γάμου στη Μεγάλη Σύνοδο τ…
    manitaritoubounou στο Γάμος εν γένει και ορθόδοξος χ…
    Ιβάν ο οχληρός στο Γάμος εν γένει και ορθόδοξος χ…
    Ηθικισμός στην Ορθοδ… στο Να μην χάσουμε τα πάθη – Να τα…
    Κριτικά υποστηρικτικ… στο Δυνατότητες και κίνδυνοι στην…
    Ιβάν ο οχληρός στο Οι βασικοί άξονες του Μισθολογ…
    Στέργιος (Αλέξανδρος… στο Το άτομο ως «ομφάλιος λώρος» τ…
    Το Zωντανό Iστολόγιο… στο Να μην χάσουμε τα πάθη – Να τα…
    Χρηματίτες, στεφανίτ… στο «Παραδοσιακό» αλώνισμα στην Κέ…
    Yiannis Zagos στο Ο Δαρβίνος, ο Σεραφείμ Ρόουζ κ…
    manitaritoubounou στο Ο Δαρβίνος, ο Σεραφείμ Ρόουζ κ…
    Yiannis Zagos στο Ο Δαρβίνος, ο Σεραφείμ Ρόουζ κ…
    manitaritoubounou στο Άξιος!!!! Εψηφισμένος Επίσκοπο…
    eleni στο Άξιος!!!! Εψηφισμένος Επίσκοπο…
    Οι 19+2 εκκλησιές τη… στο Η Παναγιά της Κέρτεζης ως ΜτΒ…
  • Καλά, μ΄αυτά φάγατε το χρόνο σας αυτές τις μέρες;

  • Του μήνα μας, μέρες λόγου και σιωπής

    Μαρτίου 2009
    Κ Δ Τ Τ Π Π Σ
    « Φεβ.   Απρ. »
    1234567
    891011121314
    15161718192021
    22232425262728
    293031  
  • Τα τελευταία σφυρίγματα του τραίνου

  • Πρώτες κουβέντες στο Μανιτάρι του Βουνού

  • RSS Φιλαλήθης / Philalethe00

  • RSS Εκπαιδ. Παρέμβαση Αχαΐας

  • RSS Τσουκνίδα θεολογική

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Ἀγαθὸν τὸ ἐξομολογεῖσθαι…

  • RSS Κόκκινη Πιπεριά

  • RSS π. Λiβυος

  • RSS Στον ίσκιο του Ήσκιου

  • RSS ο Σα της Στροφής

  • RSS Άλιος φίλος

  • RSS Ιδιωτική Οδός

  • RSS Το ζωντανό ιστολόγιο

  • RSS Το βλέμμα κάθε Βδομάδας

  • RSS Black Cat ★ Red Cat

  • RSS Το μικρό κελλάρι

  • RSS Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΝΟΣΦΕΡΑΤΟΥ

  • RSS Πόντος και Αριστερά

  • RSS Απλή και ήσυχη ζωή…

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • Ανασκαφές στο ορυχείο μας

  • Ομάδες μανιταριών στο καστανόδασος των αναστεναγμών

  • a

  • Ενώ σας καλώ κοντά μου, εσείς πάτε μακρυά μου

  • Μεταστοιχεία

  • RSS Κίν. Υπεράσπισης προσφύγων-μεταναστών Αχ

  • RSS ΚΥΝΟΚΕΦΑΛΟΙ

  • RSS Το εγκόλπιο του Ναύκο

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Πατρινή εκπ. Γκρίνια

  • RSS Εξαποδώ

  • RSS Καλλιτεχνική πατρινή διάδραση

  • RSS Θεαμαπάτες & Δικτυώματα

  • RSS OMADEON

  • RSS Ιθαγενείς

  • RSS utopia vs pragma

  • RSS GREEK RIDER

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Herr K.

  • RSS Άρωμα Ασίας πατρινής

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Το κονάκι του Αντώνη

  • RSS α-εργώδες

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS οοδε-Ιστολόγιο

  • RSS Θεολογία Ζάντε – περιβάλλοντος

  • RSS Theoprόvlitos

  • RSS Ardalion’s Weblog

  • RSS ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ

Ο ορθολογισμός και ο ανορθολογισμός της Δύσεως και η καθ’ ημάς Ανατολή

Του Φιλαλήθη

Ι. Εισαγωγικά

Ένα πρόβλημα μέγα της σημερινής «προοδευτικής» και ριζοσπαστικής κοινωνικά διανόησης είναι, μαζύ με αυτή μεγάλου μέρους του «αναρχοαυτόνομου»/ νετσαγεφικού κατ’ ουσία χώρου, – δανείζομαι τον όρο από τον Β. Ραφαηλίδη -,  ότι απόζει από την ίδια δυσωδία εν σχέσει με το κατεστημένο. Αυτή η «δυσωδία» είναι, για να θυμηθούμε λίγο και τον Μαρξ και τις ασφυκτικά ταξικές του, και αντιπερσοναλιστικές[1] άρα, κατηγοριοποιήσεις, η του αστικού και «μικροαστικού ρασιοναλισμού». Αυτή της μεταφυσικής του Λόγου.

rovespieros-maximilianos-1Ο ίδιος ο τέκτονας και αστός επαναστάτης Μαξιμιλιανός Ροβεσπιέρος γνωρίζουμε από τον Π. Κανελλόπουλο[2], ότι λάτρευε μία «εκδιδόμενη επί χρήμασι» γυναίκα που παρίστανε την θεότητα του Λόγου-Ratio στην Παναγία των Παρισίων, στην «αγία Τράπεζα» του χώρου. Θα μπορούσαμε να πούμε, ότι ο Διαφωτισμός υπήρξε πράγματι η εποχή όπου άνθισε ιδιαίτερα αυτή η φιλοσοφία, η λεγόμενη φιλοσοφία των Φώτων, και η «μισαλλόδοξη θρησκεία του Λόγου», όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά και ο Max Horkheimer και ο (από τους επιφανέστερους απολογητές της εποχής) A. Mathiez

Η καταγωγή αυτή της απολυτοποίησης του Λόγου είναι βεβαίως ο σκοτεινός Δυτικός Μεσαίωνας, όπου είχαμε τον σχολαστικισμό να αναπτύσσεται και να καταξιώνεται θεσμικά, εν αντιθέσει με την Ορθόδοξη Ανατολή, όπου καταξιώνεται ο Ησυχαστής, και «εμπειριστής», άρα, Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, στις σχετικές «έριδες»[3]…  Ο σχολαστικισμός, όπως αναλύει και ο καθηγητής π. Ι. Ρωμανίδης στο «προπατορικόν αμάρτημα» και αλλαχού, είχε ως βάση του[4] την κτίση της ανθρώπινης ψυχής κατ’ εικόνα του Θεού (analogia entis), ώστε να είναι τριμερής, και να δύναται να γνωρίση, ως το ύψιστο αντικείμενο γνώσεως, την Ουσία του Θεού δια της διανόησης, του Λόγου. Το βασικόν είναι, λοιπόν, ότι βάσει της Παπικής Θεολογίας, που ιδιαίτερα ανέπτυξε ο Θωμάς Ακινάτος/Ακινάτης (πατήρ του σχολαστικισμού) στην «Summa Theologica» και αλλού, ο Θεός είναι αντικείμενο «υπερφυσικής γνώσης» δια του φιλοσοφικού στοχασμού (!).  Απεναντίας, στην καθ’ ημάς Ανατολή αναγνωρίζεται και καταδείχνεται ένα επιπλέον όργανο γνώσης, εν προκειμένω της «υπεραισθητής και υπερνοητής γνώσης», το κέντρο της υπάρξεως, που ονομάζεται εκάστοτε καρδία ή νους ή πνεύμα.

ΙΙ. Της «Δύσεως» (το δίπολο)

Ο ορθολογισμός και ιδιαίτερα ο ανορθολογισμός είναι έννοιες που συχνότατα απαντούμε σε «φωταδιστικά» κείμενα, αποδεχόμενα τα δόγματα της «φιλοσοφίας των Φώτων» και το φιλοσοφικό δόγμα της προόδου[5]. Πράγματι, ο επιθετικός μάλλον, παρά κατηγορηματικός, προσδιορισμός που προτάσσεται σε αυτό το ουσιαστικό είναι «θρησκευτικός». Ως εδώ, δεν υφίσταται κάποιο πρόβλημα. Χριστιανικά, απορρίπτουμε τον ιδεαλισμό, την μεταφυσική και την θρησκεία. Αλλά, συνήθως, και λόγω του σχετικού απαίδευτου και της μάλλον παθητικής αγκύλωσης, στην «θρησκεία» καταλέγεται και ο χριστιανισμός στην γνήσιά του μορφή, δηλαδή αυτή της Ορθοδοξίας, κατά το είδωλο που έχει πλασθή στην διάνοια του γράφοντος, συνήθως, κατά δύστηνη συγκυρία, μέσα από αθεολόγητα (και αν-ιστόρητα) στερεότυπα.

Νομίζω, ότι θα ήταν εγγύτερα στην αλήθεια, εάν γινόταν λόγος για «μυστικισμό». Ο «αναρχικός μυστικιστής» Νικολάι Μπερντιάγεφ ήταν στο τελευταίο του έργο, που ονομάστηκε «το βασίλειο του Πνεύματος και το βασίλειο του Καίσαρα», που έγραψε – μεταξύ άλλων, οπωσδήποτε, καθώς θα δούμε – ότι το δυϊστικής μορφής αυτό δίπολο είναι ολοκληρωτικά αναφερόμενο και αναγόμενο στην Δύση και στην Δυτική Φιλοσοφία, αρχής γενομένης με τον (παπικό θεολόγο) Θωμά Ακινάτη (Thomas d’ Aquin), τον (Άγιο)  Αυγουστίνο Ιππώνος, και (κυρίως «εν σπέρματι») τους μη-Αγίους χριστιανούς συγγραφείς, Ωριγένη και Τερτυλλιανό. Η Δυτική στοχαστική αίρεση/ θεολογία μετά την  (αν και όχι ολοσχερή[6]) αλλοτρίωση της Δύσεως (9ος – 11ος αι. μ.Χ.)  οπωσδήποτε διαδραματίζει σπουδαίο, κύριο ρόλο.

Η σχολή της Φρανκφούρτης με κύριους εκφραστές της τους Theodor Adorno, Max Horkheimer και Herbert Marcuse νομίζω, ότι έχει θέση και τάμη αυτό το ζήτημα με «ανοικτούς ορίζοντες» που σπανιότατα βρίσκουμε σε (δογματικούς φιλοσοφικά) μαρξιστές,  όπως ο Λένιν, ο Στάλιν, ο Κρούστσεφ ή ο Mao Zedong. Ο Horkheimer ιδιαίτερα που υποτίθεται, ότι κινείται κριτικά στα πλαίσια του Lukacs και του ιδίου του Marx, στο δοκίμιό του για το «τέλος του Λόγου» (1941), αναφέρει συνεχώς τις ρίζες του δυτικού ορθολογισμού (ρασιοναλισμού) και τις ορθολογικές ρίζες του ανορθολογισμού.

Λέει χαρακτηριστικότατα, ότι «ο ορθολογισμός δεν έχει δικαίωμα να παραπονείται εναντίον του Λουθήρου[…] Ο προτεσταντισμός προώθησε την εξάπλωση αυτής της ψυχρής λογικότητας, η οποία χαρακτηρίζει τόσο έντονα το σύγχρονο άτομο».

Για τον Ιωάννη Καλβίνο δε, θα πη: «Ο θεοκρατικός (σ.σ. είδος ολοκληρωτισμού)  ανορθολογισμός του Ι. Καλβίνου απεκάλυψε τελικά τον εαυτό του ως την πανουργία του τεχνοκρατικού λόγου ο οποίος όφειλε να διαμορφώσει το ανθρώπινο υλικό του» (σ. 33). Ακόμη, λέει για τον Ωριγένη, που, βέβαια, δεν είναι «Πατέρας», και τον Βολταίρο: «Οι Πατέρες της Εκκλησίας και τα εξέχοντα πνεύματα του Διαφωτισμού συμφωνούσαν στον έπαινο του Λόγου». Σ’ ένα άλλο, εμβληματικό και  θεμελιώδες, κείμενο της εξόχως σημαντικής σχολής αυτής (της Δύσεως) της κοινωνιολογίας, την «Διαλεκτική του Διαφωτισμού» («Dialektik der Aufklarung») των Adorno και Horkheimer, βρίσκουμε το απόφθεγμα, ότι οι Καντ, (Μαρκήσιος ντε)  Σαντ και Νίτσε «οδήγησαν το Διαφωτισμό ως τα όρια των συνεπειών του» (1986, Ύψιλον, σ. 16).


Ποιες είναι αυτές οι συνέπειες; Ο αντι-ανθρωπισμός, ο ανορθολογισμός, ο φασισμός, ο εθνικοσοσιαλισμός και ο σταλινισμός, όπως και ο ίδιος ο Horkheimer θα αναλύση στο προαναφερόμενο μικρό του δοκίμιο αυτό (ονόματι «το τέλος του Λόγου»). Πράγματι, εδώ συναντα/-ούν και το πνεύμα του Νικ. Μπερντιάγεφ που έγραψε, και έδρασε πιο πριν, βέβαια: κατ’ αυτόν, ο υπεράνθρωπος του Νίτσε είναι αποτέλεσμα της (αυτό)θεοποίησης του ανθρώπου του (αστικού) ουμανισμού. Ο αστικός ουμανισμός θέλησε να αποκαθηλώση (φαντασιακά) τον Θεό και να εγκαταστήση εκεί τον άνθρωπο. Ο τελευταίος δεν άρκεσε, όμως. Στάθηκε «σμικρός». Έτσι, ο Νίτσε που τόσον εμίσησε τον ριζοσπαστισμό του (γνήσιου) χριστιανικού πνεύματος, τον οίκτο και την ευσπλαχνία, την συγκατάβαση και την εξισωτική συγκατάβαση, εξύμνησε τον υπεράνθρωπο, τον ελευθερωτή, κατ’ επέκταση τον fuhrer, τον απόλυτο αρχηγό, τον – κατ’ εξοχήν καταστρέφοντα τον δυτικό «ορθολογιστικό ουμανισμό» – τύραννο.

ΙΙΙ. Περί ελληνικής αριστεράς και δυτικοαστικού διαφωτισμού

Οπωσδήποτε, όπως είδαμε και πιο πριν, στην Δύση και τα ρεύματά της έχει γίνη έως και συνθλιπτικά βαρεία ως ισοπέδωσης κριτική του ‘διαφωτισμού’, των εκγόνων του και των σχετικών ρευμάτων. Εδώ θα μπορούσε κάποιος να θυμηθή π.χ. τον Nietzsche της «γενεαλογίας της ηθικής» ή του «Τάδε έφη Ζαρατούστρα». Αυτός θεωρήθηκε από πολλούς ως ένας από τους πιο δριμείς σφυροκόπους κατά αυτών των «ριζών» του δυτικού πολιτισμού. Μαζί με αυτόν, αναφέρεται και ο Έρρικος Ίψεν, ο Leon Bloy κ.α..[7] Οπωσδήποτε δε, στους εχθρούς του αστισμού, τουλάχιστον μέχρι κάποιο επίπεδο, πρέπει να εντάξουμε και κάποιους από τους «nouveaux philosophes»,  όπως τον πασίγνωστο Πασκάλ Μπρυκνέρ, ο οποίος σε ενδιαφέρον δοκίμιό του για τον περί υγιείας αυτοσκοπό εκφράζει εξόχως αποκηρυτικές θέσεις για το πνεύμα του τυπικού αστού.

Αλλά στην ελληνική αριστερά, είτε μαρξιστική είτε νεομαρξιστική ή φροϋδομαρξιστική είτε ανανεωτική είτε αναρχομαρξιστική είτε αστική ουμανιστική είτε της κοινωνικής οικολογίας είτε της αυτονομίας, από το Κ.Κ.Ε. έως την «περιεκτική δημοκρατία» και συναφή αξιόλογα ρεύματα σε πολιτικό επίπεδο, υπάρχει το πρόβλημα και πρόσκομμα και τροχοπέδη της πλήρους παραγνώρισης αυτών των ρευμάτων. Δεν θα ήμασταν μακρυά από την πραγματικότητα, αν κάναμε λόγο για κατάλοιπα της δυτικοευρωπαϊκής διανόησης του 19ου αιώνα, όπως, παρηλλαγμένο, ο (εξαίρετος) Κ.  Ζουράρις παληότερα το είχε θέση επιτυχώς[8], ευρισκόμενος σε ένα τότε εν ισχύι και μάλλον φέρελπι, ως προς το προκείμενο θέμα μας, ρεύμα της ανανεωτικής αριστεράς, το ΚΚΕεσ. Βεβαίως, αυτή η διαγωγή είναι παρεκβατική από το ηθικιστικό πολιτικό πρόταγμα της αριστεράς, όπως λέει εδώ καταλεπτώς, γλαφυρώς και λίαν επιτυχώς ο Μπερντιάγεφ:

«Στην σφαίρα της θρησκευτικής συνειδητότητας, το σοσιαλιστικό προλεταριάτο έχει οικειοποιηθή για τον εαυτό του τον παληό αστικό αθεϊσμό και την παλιά αστική υλιστική φιλοσοφία, στην ηθική σφαίρα την παλιά αστική ωφελιμιστική ηθική, στην σφαίρα της τέχνης έχει κληρονομήση την αστική αποξένωση από το κάλλος, την αστική απέχθεια για τον συμβολισμό και την αστική αγάπη για τον ρεαλισμό».

Θεωρώ απόλυτα βέβαιο, ότι αυτό το μέγα τμήμα της αριστεράς έχει επηρεαστή από ορισμένες μορφές της πίστης, που μπήκαν «στην ταπεινή υπηρεσία του καπιταλισμού», όπως διαυγέστατα το διακρίνει ο λόγιος [9]εκτός από μεταρσιωμένος (ως) Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς σε κείμενό του.[10] Επίσης, έχει επηρεαστή από βασικά στερεότυπα που «κυκλοφορούν» από μηρυκαστές σκέψεων, από ρητά του Μαρξ, του Λένιν και του Ένγκελς, του Πλεχάνωφ, του Στάλιν και του Μάο, έως του ντεϊστή Βολταίρου κπα. Ο Λένιν στο πεδίο της «αντιθρησκευτικής» γραμματείας είναι και λειτουργεί όπως ψευδοΔιονύσιος ο Αρεοπαγίτης.[11] Επανεκφέρει, συνοψίζει με πιο δηκτικό τρόπο[12] την παληότερη (μαρξιστική) αντιθρησκευτική γραμματεία, όπως ο Αρεοπαγίτης την παλαιότερη θεολογία, των Καππαδοκών σε μείζονα βαθμό, και άλλων παλαιών, Πατέρων. Χονδροειδώς, το ίδιο ισχύει και με την σοβιετική σχετική γραμματεία, αν συμπεριληφθή, όμως, και η αστική τοιαύτη «γραμματεία», αλλά και με τους εκ του προχείρου νεοαθεϊστές ακτιβιστές, όπως τον βιολόγο Ρ. Ντώκινς. Οι αναγωγές είναι ά(ναπο)φευκτες. Ακόμη δε, είναι ολοφάνερα τραγική η προσπάθεια ένταξης της Ορθόδοξης θεολογίας στον ευρύτερο χριστιανισμό, πόσω μάλλον στο θρησκευτικό φαινόμενο.

engels-ldg-50Σε κολοσσιαία θεολογικά λάθη[13] πίπτει ακόμη και ο Φρειδερίκος Ένγκελς, όταν προσπαθή, βεβαίως μιλώντας γενικά[14] για Χριστιανισμό, να δώση ομοιότητες μεταξύ χριστιανικού και «σοσιαλιστικού»[15] «κινήματος». Πάντως, πρέπει να ειπωθή, ότι κάπως εγγύτερα εν σχέσει με τους λοιπούς πρεσβευτές της ιδεολογίας αυτής  τείνει να έλθη ο Καρλ Κάουτσκυ που καταλήγει να θεωρήση την Χριστιανοσύνη κάτι σαν (βάσει του Ιστορικού Υλισμού, εξυπονοείται) «κίνημα της εργατικής τάξης» (!) [16]και αστασίαστα ακαταγώνιστα εγγύτερα η Ρόζα Λούξεμπουργκ, που φρονεί, ότι οι σοσιαλδημοκράτες (=δημοκράτες μαρξιστές, κατά το μάλλον) ως φιλόπτωχοι και φιλελεύθεροι είναι αυτοί που αξίζουν την ευλογία της (γερμανικής) Εκκλησίας[17]. Η ειλικρινής αλλαγή στάσεως του ευρύτερου σοσιαλίζοντος χώρου έχει άφατη σημασία και βαρύτητα. Και βεβαίως πάντα η αλλαγή κάποιου αδρού ψεύδους προς την αλήθεια συνιστά βαρύνουσα ανέλιξι…

ΙV. Επιλεγόμενα

Όπως είδαμε και πριν, αυτή η κριτική στις φιλοσοφικές βάσεις της εγχώριας σύνολης («ριζοσπαστικής» και «επαναστατικής») αριστεράς έχει γίνη από άκρως σημαίνουσες προσωπικότητες που βάσει της στοιχειωδέστερης επιστημονικής αρχής, υποβάλλουν σε κριτική εξέτασι τις βεβαιότητές τους. Δεν είναι μόνον ο ανορθολογισμός, αθεοκρατικός, εθνικοσοσιαλιστικός, σταλινικός, θεοκρατικός, αποτέλεσμα της Δύσεως και του δυτικού ορθολογισμού, αλλά και ο ίδιος ο Διαφωτισμός είναι ανορθολογισμός, όπως διαβάζουμε σχετικά: «Ο ανορθολογισμός του συνάγεται άμεσα από τη φύση του κυρίαρχου Λόγου και από τον κόσμο που αντιστοιχεί στην εικόνα του»[18].  Συνεπώς, η ελληνική αριστερά, με όλα της τα ρεύματα, ριζοσπαστικά και μη, πρέπει να αναστοχαστή επί αυτών, να προσκτήση στοιχειώδη συνείδησι των σχετικών προβλημάτων, και της εξέλιξης της σχετικής προβληματικής εν τω χρόνω.

Έτσι, νομίζω, ότι μπορεί να υπάρξη αντίληψι, αν κυριαρχήση η νηφαλιότητα, του ψευδούς και ανορθολογιστικού χαρακτήρα της «ορθολογικής μεταφυσικής», και, επί πλέον, του επιστημονικού, θετικού και εμπειρικού χαρακτήρα της θεοπτικής θεολογίας της Ρωμηοσύνης. Κάτι τέτοιο αποτελεί θεμέλιο ενός (χριστιανικού, κατά βάσιν) «σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο» που οι προϋποθέσεις της Δύσεως δεν της επέτρεψαν να αναπτύξη ως κυρίαρχο ρεύμα[19]. Αυτός είναι και ο γνωστός στους φιλέρευνους «ρωσικός σοσιαλισμός» του Ντοστογιέφσκι, για τον οποίον δημοσίευσε[20] το τελευταίο κείμενο του (εδώ) βίου του, μία ημέρα μετά τον αιφνίδιο θάνατό του από αιμορραγία. Τι άλλο;

Είθε η ελευθερία μας να γίνη αληθεύειν…

Σημείωση: Το παρόν δημοσιεύεται για πρώτη φορά με την καλοσύνη του συγγραφέα – συνεργάτη μας. Διατηρήθηκε η ορθογραφία του.


[1] =αρνούμενες το ανεπανάληπτο «πρόσωπο»/προσωπικότητα του κάθε ανθρώπου

[2] Του διαυγώς δυτικιστή και αστού που γράφει για το Ευρωπαϊκό πνεύμα, όπως μας το μεταφέρει ο π. Γ. Μεταλληνός  εδώ, ενδεικτικώς, και σε συντομευμένη μορφή: «Από τον Αυγουστίνο, που κήρυττε το «credo, ut intelligam» (=πιστεύω, για να καταλάβω) ως τον Καρτέσιο, πατέρα του «cogito, ergo sum», με κορύφωση της τη θεοποίηση της ratio/raison από τον τέκτονα Ροβεσπιέρο  (1793), διαμορφώνονται οι «πνευματικές» προϋποθέσεις της Δυτικής Ευρώπης και συγχρόνως τα θεμέλια της ευρωπαϊκής παιδευτικής λειτουργίας».

[3] Ησυχαστικές – αντιησυχαστικές, π.χ.  αυτή με τον Βαρλαάμ τον Καλαβρό

[4] Εκτός της απουσίας διάκρισης μεταξύ ουσίας και ενεργειών του Θεού

[5] «ό,τι νεώτερο είναι και καλλίτερο», αδρομερώς

[6] Βλ παραδείγματα σύγκλισης στο: «Ανατολική και δυτική χριστιανοσύνη», π.  Πλακίδα Deseille, Αρμός

[7] Βλ. το έξοχο κείμενο του Berdyaev περί αστικότητας/αστισμού(bourgeoisness) και σοσιαλισμού: http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1917_266.html

[8] Βλ.  «Μισγάγκεια απεριονόητη»

[9] και καθηγητής Φιλοσοφίας στην Γενεύη

[10] «Η τραγωδία της πίστης», βλ. «Αργά βαδίζει ο Χριστός», εκδ. εν Πλω, 2008, σσ. 163-166, χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«Η έκτη αιτία λόγω της οποίας η πίστη μέσα στους ανθρώπους υπομένει ήττα είναι η κοινωνική αδικία. Ένας άνθρωπος[…] όταν κοιτάζει και την αδικία, που πράττει ένας άνθρωπος στον άλλον, η πίστη του μουδιάζει σαν φλόγα κάτω από την νεροποντή. Κάποια κομμάτια των εργατών στον κόσμο, διαμαρτυρόμενα εναντίον της άδικης μοιρασιάς του πλούτου στη γη, βρίσκουν αναγκαίο να διαμαρτύρονται και εναντίον της πίστης. Τούτη η διαμαρτυρία των εργατών ενάντια στην πίστη μέχρι ενός σημείου είναι και δικαιολογημένη. Είναι δικαιολογημένη τόσο όσο αναφέρεται σε διαστρεβλωμένες μορφές της πίστης, που έβαλαν τον εαυτό τους στην ταπεινή υπηρεσία του καπιταλισμού και οι οποίες στηρίζουν μία οφθαλμοφανή οικονομική αδικία, κάτω από την οποία αναστενάζουν και πεθαίνουν χιλιάδες και εκατομμύρια ανθρώπων. Όμως, αυτή η διαμαρτυρία όχι μόνο είναι αδικαιολόγητη αλλά και ανόητη όταν αναφέρεται στην πίστη γενικώς. Είναι αδικαιολόγητη, επειδή είναι άδικη, και ανόητη, επειδή μ’ αυτήν από τον καλύτερο φίλο δημιουργείται εχθρός. Ο καλύτερος φίλος των φτωχών και των καταπιεσμένων σ’ αυτό τον κόσμο είναι η πίστη. Εάν οι φτωχοί και οι καταπιεσμένοι σ’ αυτό τον κόσμο θέλουν να κάνουν έναν επιτυχημένο αγώνα εναντίον των καταπιεστών τους, πρέπει να τον κάνουν στο όνομα της Θεού και της δικαιοσύνης του Θεού.»

Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς, 1881-1956, Δρ Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Γενεύης, Ορθόδοξος Επίσκοπος εν Σερβία Εκκλησίας, «Αργά βαδίζει ο Χριστός», εκδ. ‘Εν πλω’, 2008, σσ.163-164

[11] Για αυτό το θέμα μιλεί και ο λόγιος π. Deseille, πρώην «Ρωμαιοκαθολικός» και λαμβάνει αυτήν την θέσι, καθώς αναφέρεται στην «μυστική θεολογία» και στα «περί θείων ονομάτων» του ψευδο-Διονυσίου

[12] Το πρόβλημα είναι, ότι επεκτείνεται και στην ίδια την πίστη αυτό, καθώς, κατά το μάλλον παρά το ήσσον, την αγνοεί από άκρου εις άκρον

[13] Βλ. «On the History of Early Christianity»

[14] το λάθος είναι κρίσιμο και χονδροειδέστατο

[15] Όπως λέει και ο Σέργιος Μπουλγκάκωφ στο εξαιρετικό δοκίμιό του «Ο Marx ως θρησκευτικός τύπος», ο Ένγκελς, όταν μιλή για (γερμανικό) σοσιαλισμό, εννοεί τον μαρξισμό (sic).

[16] Βλ. «Η καταγωγή του Χριστιανισμού», 1909

[17] «Ο σοσιαλισμός και οι εκκλησίες», 1918

[18] «Η διαλεκτική του Διαφωτισμού», σ. 17

[19] Διότι, μιλώντας για ένα ορισμένο χριστιανοκομμουνισμό, όπως και οι αθεοκρατικοί σοσιαλισμοί (=μαρξισμός-λενινισμός κτλ.), απαιτούσε κάποιο είδος  αντιπροσωποκρατικής και ανελεύθερης σιδερένιας πειθαρχίας, όπως ανάγλυφα καταφαίνεται στην «Πολιτεία του ηλίου» του Καμπανέλλα. Όμοια ισχύουν μάλλον και για τον μεγάλο Γάλλο χριστιανοκομμουνιστή ιδεολόγο και αγωνιστή Ετιέν Καμπέ

[20] Σε τακτικά εκδιδόμενο περιοδικό, σχετικά βλέπε στο 1ο κεφ. του «Ο σοσιαλισμός του Ντοστογιέφσκι και η σοβιετική κριτική», Μ.  Μακράκη

Advertisements

31 Σχόλια

  1. Ποία είναι η νέα πρόταση, η νέα δημιουργία φίλε Φιλαλήθη. Οκ είμαστε τόσα χρόνια μετά το διαφωτισμό, το θέμα είναι να πάμε σε μια νέα τομή-βλέποντας και τις στραβοτιμονιές της νεωτερικής και μετανεωτερικής πορείας και όχι να γυρίσουμε πίσω. Οκ, είδαμε τις απολυτότητες και αυτού, να δούμε όμως γιατί προχώρησε, προχώρησε για κακό;

  2. @ tsouknida
    Αγαπητέ, κατ’ αρχάς, ευχαριστώ σοι για το σχόλιον.

    Όπως επισημαίνει σχετικά και ο π. Ρωμανίδης, οι Γάλλοι Διαφωτιστές συμφωνούν με τους Νεοησυχαστές Κολλυβάδες Πατέρες κτλ. στην καταδίκη της δυτικής μεταφυσικής. Οπότε, μπορούμε να πούμε, ότι ο Διαφωτισμός, αλλά και, ιδιαίτερα, η Γαλλική Επανάσταση είχαν κάποια (πολλά) θετικά στοιχεία, και οπωσδήποτε είμαστε απόλυτα κατά του θωμισμού και του νεοθωμισμού, δηλαδή του Δυτικού «ancient regime».

    Δες τι λέει και ο π. Ρωμανίδης επί της Γαλ. Επανάστασης:
    «Οι Φράγκοι εγνώριζον εκ πείρας την δύναμιν του μοναχισμού, διότι ότε κατέκτησαν κατά τον 5ον αιώνα την Γαλλικήν Ρωμανίαν, ο ορθόδοξος μοναχισμός αυτής ευρίσκετο εις την ακμήν του. Δια τούτο έπαυσαν την εκλογήν των μοναχών εις επισκόπους και μετεμόρφωσαν την ιεραρχίαν εις υπευθύνους διοικητάς του υποδούλου λαού. Τελικώς δε οι Καρολίγγιοι Φράγκοι εξεδίωξαν τους Ρωμαίους επισκόπους και κατέστησαν οι ίδιοι επίσκοποι και ηγούμενοι, συνεργαζόμενοι δε μετά ομοεθνών των κληρικών εξελίχθησαν εις αστυνομικούς καταπιεστάς του λαού, προσπαθούντες να κρατήσουν αυτούς εις δουλικήν υπακοήν μέσω προωθήσεως μιας θρησκείας φόβου. Αυτός είναι ο λόγος δια τον οποίον οι Γαλλο-Ρωμαίοι κατέσφαξαν τόσους Φράγκους κληρικούς κατά την Γαλλικήν Επανάστασιν.» (εκδ. Δόμος, 1989, σσ. κδ’-κε’)»

    Αυτά επί του παρόντος. Ως Έλληνες,και ως αρχαίοι, είναι γνωστόν, ότι ξέραμε τα «όρια του Λόγου». Τελευταίως, φαίνεται πως τα ανακάλυψαν και οι Δυτικοί. Και να τονίσω, ότι δεν μιλούμε, όταν λέμε περί σχολής της Φραγκφούρτης, π.χ., καν για τον χριστιανικό υπαρξισμό της Δύσεως του Κίρκεγκωρ ή τον νεώτερο ευρωπαϊκό υπαρξισμό του Sartre ή του Heidegger, αλλά για ένα ρεύμα που είχε ως μία από τις βασικότερές του φιλοσοφικές αφετηρίες τον μαρξισμό, ο οποίος είναι κατ’εξοχήν αστικό ρεύμα… 🙂

    Αυτά προς το παρόν και θα επανέλθω, αδελφέ… Σε ακούω για οποιαδήποτε ένστασιν………

  3. μερικές παρατηρήσεις

    1. ο σαντ ή ο νίτσε δεν οδήγησαν τον διαφωτισμό στα όρια των συνεπειών του, αλλά ήταν μια από τις πιθανές και εξίσου λογικά δυνατές συνέπειες του αγώνα ενάντια στην δυτική εκκλησία. Ο μηδενισμός και μηδενιστικός αθεϊσμός είναι εξίσου προϊόν του διαφωτισμού όσο ο (αθεϊστικός) φιλελευθερισμός κι ο δεϊσμός. «Έσχατες συνέπειες» με την έννοια ότι, λογικά, δηλαδή αν προεκταθεί η σκέψη του διαφωτισμού, οδηγούμαστε αναπόφευκτα στο μηδενισμό, είναι λάθος να λέγεται. Η μη μηδενιστική πλειοψηφία των διαφωτιστών πολέμησε με πάθος τον μηδενισμό/αθεϊσμό τόσο όσο και την δυτική εκκλησία και διακήρυττε ότι οι ηθικές αξίες κλπ είναι αντικειμενικές, πηγάζουν από την ίδια τη φύση.

    2. γι’ αυτό είναι μεν σωστά τα όσα λέγονται για τον νίτσε, αλλά – ευτυχώς ο φιλαλήθης το αποφεύγει – δεν είναι σωστό να λέγεται ότι ουσία του διαφωτισμού είναι ο εθνικοσοσιαλισμός κ.λπ., αλλά κάπου αναφέρεται η άποψη του αντόρνο-χορκχάιμερ, ότι ο διαφωτισμός είναι ανορθολογισμός. Πρόκειται για πολεμική άποψη και χρήση του όρου «ανορθολογισμός».

    3. είναι αλήθεια ότι διαφωτιστές και πατέρες συμφωνούσαν στην καταδίκη της νοησιαρχίας, αλλά με άλλες προϋποθέσεις και στόχους, γιατί οι διαφωτιστές ήθελαν ο ορθός λόγος να κρίνει την αποκάλυψη (και τη θρησκεία γενικά) και όχι η αποκάλυψη να ίσταται υπεράνω του ορθού λόγου.

    οι νέοι χρόνοι δεν απέρριψαν τη νοησιαρχία, ώστε να ασχοληθούν με την ορθόδοξη αντίληψη του άκτιστου φωτός, του ησυχασμού κλπ, αλλά για να ασχοληθούν με τα εγκόσμια δίχως να τα υποτιμούν.

  4. @ Γιάννης

    Σε ευχαριστούμε για τις ωραίες επισημάνσεις. Να (προσπαθήσω να δώσω) ορισμένες απαντήσεις:

    1. Είναι μέγα θέμα αυτό. Η Ιστορία μας έδειξε, ότι κατέληξε η (αυθαίρετη) θεοποίηση του Λόγου στον ανορθολογισμό του φασισμού. Μάλιστα, ο Horkheimer στο υπέροχό του αυτό δοκίμιο μιλεί για τον εργαλειακό Λόγο ο οποίος είναι αυτός που θέλει να γνωρίση τα πράγματα τόσο ώστε να τα ελέγχη. Ενώ οι δικτάτορες χρησιμοποιούν ακριβώς αυτήν την ψυχρή λογικότητα, ώστε να υπερισχύουν λόγω στρατού κτλ. των αντιπάλων τους…

    2. Λες

    «Πρόκειται για πολεμική άποψη και χρήση του όρου “ανορθολογισμός”.

    Βεβαίως, πρόκειται για πολεμική χρήση του όρου αυτού, και αλλού γίνεται λόγος για την «ορθολογική μεταφυσική». » Και η «διαλεκτική του Διαφωτισμού» είναι ΓΕΝΙΚΆ μία συντριπτική κριτική του αστικού»διαφωτισμού», οπωσδήποτε …

    Νομίζω, ότι αυτό για το οποίο μιλάμε είναι αυτονόητο. Και μπορεί να εξαχθή και από το, ότι δεν μπορεί κάποιος να ισχυρίζεται, ότι τάχα ο Λόγος/Ratio είναι η μοναδική πηγή γνώσης για τον άνθρωπο, ή οι αισθήσεις, π.χ., όπως ο Locke κ.α.. Είναι ένα όλως αυθαίρετο συμπέρασμα. Βεβαίως, όντως ο Λόγος μπορεί να περιοριστή ως προς τις δυνατότητές του, όπως έχουν συγκαταριθμηθή και από τους αστούς «Διαφωτιστές».

    3. Αυτό που φαίνεται είναι, ότι όντως δεν ξεπερνούν τις προϋποθέσεις τους εντυπωσιακά, αλλά πάντως ξεπερνούν τον ρασιοναλισμό, την μεταφυσική του Λόγου. Έχει ενδιαφέρον, ότι ο Marcuse του «Μονοδιάστατου ανθρώπου» έχει χαρακτηριστή από θιασώτη της «ορθολογικής μεταφυσικής» που τον κριτικάρει, μεταξύ πολλών άλλων, και «μυστικός», ενώ στις επιρροές του συγκαταλέγεται και ο ψευδοΔιονύσιος ο Αρεοπαγίτης. Όπως π.χ. ο Νίτσε της «γενεαλογίας της ηθικής» θαυμάζει τόσο τον Ντοστογιέφσκυ. Παράξενο ή παραδοξοφανές, αλλά αληθές. Ακόμη και στον Γερμανό ιδεαλιστή φιλόσοφο Φίχτε έχει αποδοθή από τον διαφωτιστή προς μεταδιαφωτιστή, θα έλεγα, Καντ μία τάσι προς μία κάποια «θετική θεολογία», όπως διάβαζα τελευταία.

    Βεβαίως, οι Διαφωτιστές της Δύσεως ακολούθησαν μία τελείως διαφορετική πορεία από τους δικούς μας, και αυτό ουδόλως είναι τυχαίο… Μας απελευθέρωσαν από κάποια, τουλάχιστον, από τα αστικά κουρέλια ενωρίς. Αλλά αυτο κάποιοι δεν το εξετίμησαν όσο έπρεπε, όπως, κάπου, ο Κονδύλης, αν δεν απατώμαι… Γεγονός είναι, λοιπόν, ότι θα είχαν ακολουθήση μία τελείως άλλη πορεία οι ίδιοι άνθρωποι, εάν δεν ήταν η Παπική και θεοκρατική Γαλλία/Φραγκιά που είχαν μπροστά τους…

  5. Κάποια ερωτήματα που συνδέουν τη πορεία Ανατολής ή Δύσεως απαντώνται αν καταργηθεί η χρονική απόσταση της Ελληνιστικής εποχής και του Διαφωτισμού (200π.Χ-1800μ.Χ.)
    Η σημερινή εποχή εξάλλου μπορεί να θεωρηθεί ανάλογης επώασης πνευματικότητος η οποία αυτή τη φορά αφορά όλο τον Κόσμο, Ανατολή και Δύση εξίσου.

  6. @ tsouknida

    Το μεγάλο ζητούμενο κάθε εποχής βεβαίως και είναι η νέα πρόταση, αφού θα έχουν γίνει οι νέες προσλήψεις.

    @ φιλαλήθης/philalethe00

    καλό αυτό με τη «καταδίκη της δυτικής μεταφυσικής«. Αυτό νομίζω είναι το σημείο κλειδί για να είμαστε σε φιλοσοφική και πολιτική επαφή με τα επαναστατικά ρεύματα της Δύσης.

    @ Γιάννης

    Λες: «…Η μη μηδενιστική πλειοψηφία των διαφωτιστών πολέμησε με πάθος τον μηδενισμό/αθεϊσμό τόσο όσο και την δυτική εκκλησία..»

    Αυτό είναι ένα 2ο σημείο κλειδί για το διάλογο με το διαφωτισμό. Και με αυτό το μάτι μπορούμε να δούμε και το νεοελληνικό διαφωτισμό. Επομένως και τον νεοελληνικό ορθολογισμό.

    Λες επίσης: «… είναι αλήθεια ότι διαφωτιστές και πατέρες συμφωνούσαν στην καταδίκη της νοησιαρχίας, αλλά με άλλες προϋποθέσεις και στόχους,..»

    Βεβαίως και εδώ βρίσκεται η διαφορετική οπτική «Ανατολής και Δύσης» ή καλύτερα δυτικού διαφωτισμού και ορθόδοξης θεολογίας. Και εδώ πολλές φορές δημιουργούνται συγκρούσεις από παρεξηγήσεις, ένθεν κακείθεν, λόγω μη κατανόησης των προϋποθέσεων και στόχων της άλλης πλευράς.

    Ευχαριστώ πολύ για τα επιτυχημένα σχόλιά σου.

    @ airgood

    Πολύ γενικευμένο αδελφέ αυτό που γράφεις. Αν μπορείς το κάνεις πιο λιανά για να τοποθετηθούμε;

  7. Αν ο κόσμος είναι ένα Παγκόσμιο χωριό χωρίς διακρίσεις σε βαρβάρους και μή τότε, οι αναφορές σε Δύση και Ανατολή έχουν ιστορικιστική σημασία.
    Σήμερα τα ζητήματα τίθενται απο μηδενικής βάσεως, τα πάντα μπορούν να επανασυντεθούν και τίποτε. Εκεί βεβαίως, στον αγώνα της επανασύνθεσης κρίνονται και τα μέσα του καθενός που δε μπορούν νάναι απο τη μία όχθη της ιστορίας Ανατολής ή Δύσεως.
    Αλλο μη παραπονιέσαι διότι το σχόλιο μου καθόλου δεν είναι γενικευμένο, όπως λες, αν το συγκρίνεις με αυτή ή άλλη παράγραφο της ανάρτησης.
    ‘»στο “προπατορικόν αμάρτημα” και αλλαχού, είχε ως βάση του[4] την κτίση της ανθρώπινης ψυχής κατ’ εικόνα του Θεού (analogia entis), ώστε να είναι τριμερής, και να δύναται να γνωρίση, ως το ύψιστο αντικείμενο γνώσεως, την Ουσία του Θεού δια της διανόησης, του Λόγου. Το βασικόν είναι, λοιπόν, ότι βάσει της Παπικής Θεολογίας, που ιδιαίτερα ανέπτυξε ο Θωμάς Ακινάτος/Ακινάτης (πατήρ του σχολαστικισμού) στην “Summa Theologica” και αλλού, ο Θεός είναι αντικείμενο “υπερφυσικής γνώσης” δια του φιλοσοφικού στοχασμού (!).»
    Λιανά είπες;

  8. @ airgood

    Κατάλαβα! Έγινες απολύτως κατανοητός, όπως ο … Φιλαλήθης. χεχεχχεχεεχχεχε

    ΥΓ Εκτός από την ιστορική βάση υπάρχει και φιλοσοφική.

  9. την οποία φιλοσοφική βάση αν τη βγάλεις απο την ιστορική βάση τη κάνεις μεταφυσική.

  10. @ airgood

    Σωστοοοόςςςςςςςς!!!!!!!!!!!!

  11. @ Φιλαλήθη,
    η κριτική στον διαφωτιστικό ορθολογισμό, ότι αυτός είναι ψυχρή λογικότητα, εργαλειακός κλπ. οφείλεται σε μια παρανόηση (π.χ. από τους ρομαντικούς) της έννοιας που ο ορθός λόγος είχε για τους διαφωτιστές. για αυτούς (ορθός) λόγος δεν ήταν η λογικότητα, η ψυχρή νόηση, αλλά αντίθετα ρίζωνε στη φύση και είχε κανονιστικές προεκτάσεις. δεν ήταν λατρεία της νόησης ο διαφωτιστικός ορθολογισμός. για παράδειγμα ακριβώς στο χωρισμό πνεύματος και ύλης αντιτάχθηκαν του Nεύτωνα οι διαφωτιστές, επειδή θεώρησαν ότι επανεισαγάγει την νοησιαρχία. ο διαφωτιστικός ορθός λόγος ήταν κανονιστικός.

    Το κύριο ρεύμα του Διαφωτισμού συγκροτήθηκε στην άποψη ότι ο άνθρωπος είναι Φύση. Αυτή η άποψη οδήγησε στην ανατίμηση της ύλης-Φύσης και στον υποβιβασμό της νόησης. Ο «Λόγος» του Διαφωτισμού ήταν εξαρτώμενος από την αισθητή διάσταση του ανθρώπου κι όχι από κάποια μεταφυσική πηγή. Ριζώνει, θα έλεγε κανείς, στα ένστικτα του ανθρώπου και στις αισθήσεις του. ο Λόκ γράφει ότι η αναλυτική σκέψη δεν μπορεί να συλλάβει τις πρώτες αρχές. (Essay, I, 1, 6-12), ενώ αλλού με τη λέξη reason δηλώνει τις ψυχικές δυνάμεις (Essay, IV, 18, 3). «Συμπεριφέρομαι ἔλλογα» για τους Διαφωτιστές σημαίνει «ζώ κατά φύσιν» δηλαδή σύμφωνα με τις κανονιστικές αρχές που πηγάζουν από τη φύση-λόγο. ο Βολταίρος, λ.χ., ονομάζει τον κανονιστικό Λόγο «ένα άλλο είδος ενστίκτου», ενώ αλλού γράφει ότι ο λόγος με την έννοια της καθαρής νόησης έβλαψε.

    γι’ αυτό η απόδοση στον διαφωτισμό της ψυχρής νοησιαρχίας η οποία είναι και εργαλειακή δεν ανταποκρίνεται στις διακηρύξεις των διαφωτιστών. η νόηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί κι από δικτάτορες, αλλά δεν είναι η νόηση αυτό που εννοούν οι διαφωτιστές με το «ορθός λόγος».

    η κατηγορία για ανορθολογισμό χρησιμοποιείται τόσο πολεμικά και αντιεπιστημονικά από τους αντόρνο – χορκάιμερ όσο χρησιμοποιούνταν από τους διαφωτιστές κατά των «σκοταδιστών» αντιπάλων τους.

    τώρα, μπορεί κανείς να πει ότι επειδή δεν υπάρχουν έμφυτες κανονιστικές αρχές στην (ιδεατή διαφωτιστική) Φύση, οδηγούμαστε στο μηδενισμό. τα ίδια, απ’ την ανάποδη, θα έλεγαν και οι μηδενιστές και / ή δεϊστές διαφωτιστές έπειτα από τους θρησκευτικούς πολέμους και την ανεξιθρησκία. η κατηγορία για μηδενισμό προς τους αντιπάλους και από τους αντιπάλους είναι το ευκολότερο πράγμα.

    @ μτβ,
    ειδικά οι προϋποθέσεις και η άκριτη μεταφορά από τη δύση της ίδιας διαφωτιστικής πολεμικής στην ανατολή, όπως και η άγνοια εκ μέρους των ανατολικών (π.χ. κατά τον 18ο – 19ο αι) των λόγων της ύπαρξης της πολεμικής αυτής στη δύση οδηγεί σε αδιέξοδα.

  12. @ Γιάννης

    Δεν διαφωνώ για την άκριτη μεταφορά και τη δημιουργία αδιεξόδων, ούτε για την άγνοια τη δική μας ως ορθοδόξων συχνά. Η συνάντηση και η ρήξη θα συνεχίσει να είναι επίπονος και ελπιδοφόρα. Έτσι η διάκριση του ανθρώπου ως φύση λογική και υπόστασης με Λόγο θα συνδράμει πολλαπλά στην ερμηνεία και πράξη στη (μετα) νεωτερική εποχή που καλπάζει.

  13. …μια διόρθωση:
    ..στον χωρισμό ύλης-πνεύματος από τον Καρτέσιο..

  14. @ Γιάννης

    Φίλε Γιάννη, κατ’ αρχάς ευχαριστώ σοι για τις απαντήσεις και ανταπαντώ: 🙂

    1) Προσωπικά νομίζω, ότι οι θεωρητικοί της σχολής της Φραγκφούρτης κατέχουν πολύ καλά τους αστούς Διαφωτιστές φιλοσόφους. Ο πωσδήποτε, όπως και το γνωρίζουν και το αναφέρουν, ΔΕΝ υπάρχει μόνο ο Θεωρητικός Λόγος, αλλά υπάρχει και ο Πρακτικός Λόγος ή εργαλειακός Λόγος, που γίνεται και εξουσιαστικός, με αποκορύφωμα τον φασισμό. Για αυτό άλλωστε γίνεται λόγος για Διαλεκτική του Διαφωτισμού. Δηλαδή, έχουμε διαπάλη των Διαφωτιστικών ιδεών, από τις οποίες μένει μόνο ο «εργαλειακός Λόγος» που φαίνεται, τουλάχιστον κατά αυτούς, ξεκάθαρα στην ισχύ των τανκς ή στον τέλειο εξορθολογισμό του φασισμού, ακόμη και των ρομαντικών στοιχείων, όπως το αρχαίο τευτονικό παρελθόν κτλ. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, ότι το ‘τέλος του Λόγου’, π.χ., γράφτηκε επί γερμανικού «εθνικοσοσιαλισμού», το 1941.

    2) Λες:

    «Ο «Λόγος» του Διαφωτισμού ήταν εξαρτώμενος από την αισθητή διάσταση του ανθρώπου κι όχι από κάποια μεταφυσική πηγή.»

    Εγώ δεν ισχυρίζομαι το αντίθετο. Απλώς λέω, ότι απολυτοποίηση π.χ. της διανόησης του ανθρώπου μας δίνει την νοησιαρχική μορφή του διαφωτισμού, ενώ υπάρχει η αισθησιαρχική, η εμπειριστική και κοκ.

    Απλώς, σε κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις έχουμε απολυτοποίηση ή και θεοποίηση κάποιου ορισμένου γνωστικού οργάνου, με παράλληλη υπερεκτίμηση και του Λόγου, όπως π.χ. αυτή υπάρχει στον Βολταίρο. Είναι γνωστό, ότι ο αστικοδυτικός Διαφωτισμός και από θρησκευτική άποψη είναι σύνθετο ρεύμα. Από την μία, ο θεοφιλανθρωπισμός, ο ντεϊσμός, ενώ από την άλλη έχουμε τους ‘φραγμασώνους’, ή (ελευθερο)τεκτονισμό ή την αθεϊα (Χόλμπαχ, Ντιντερό και εγκυκλοπαιδιστές, αργότερα δε ο συνεχιστής τους Α. Κοντ).

    Το σημαντικό είναι εδώ, όμως, ότι αποτελεί συνέχεια μίας ορισμένης παράδοσης, που ξεκινάει από πάρα πολύ νωρίς στα όρια των χριστιανικών/ελληνιστικών δογματικά αιρέσεων, φτάνει στον Ακινάτη, και συνεχίζει και με διάφορα άλλα ρεύματα, ώσπου έχουμε τον «άνθρωπο της λογικής» «Βολταίρο». Και επίσης σημαντικό είναι, ότι ο Λόγος εξυψώνεται ή ακόμη και ορίζεται με τρόπο που είναι αξιωματικός ολότελα, δηλαδή είναι μεταφυσικός ή ανορθολογιστικός.

    Οπότε, κρατούμε βασικά, ότι έχουμε μία ολόκληρη Διαλεκτική μία διαπάλη των ιδεών του ρεύματος αυτού, από την οποία μένει εν τοις πράγμασι, και όχι θεωρητικά, μόνο ο Πρακτικός Λόγος και όχι κάποια Φυσιοκρατία, π.χ. Αυτά νομίζω, ότι μπορούν να βοηθήσουν καλλίτερα στην κατανόηση. Κατανοώ και την άλλη θεώρησι, αλλά οπωσδήποτε μοιάζει με αυτήν της ανασκόπησης της ΕΣΣΔ, ώστε να δούμε πώς απέτυχαν παταγωδώς αυτές οι ουτοπικές προβλέψεις του Μαρξ. Παρόμοιες προβλέψεις, αν όχι πιο ουτοπικές, έκαναν και οι Διαφωτιστές. Μέσω της επιστήμης, της χειραφέτησης από τους μύθους κτλ., ήλπιζαν στην τέλεια ουμανιστική κοινωνία, και αυτά υπήρχαν και εδώ, στην νεοΕλλάδα. Αλλά…

    @ airgood

    Ευχαριστώ για το σχόλιο…!

    Νομίζω, όμως, ότι συγχέεις, φίλε, την αρχαία Ελλάδα με την αρχαία Ελλάδα μέσα από τις παραμορφωτικές διόπτρες των Φράγκων. Διάβασε, π.χ., «Η δύση της Δύσης:η απομυθοποίηση της Ευρώπης και ο ελληνισμός» του Λ.Γκεμερέυ…

    @ manitaritoubounou

    Ευχαριστώ, αδελφέ. Ναι, ακόμη ο π. Ρωμανίδης αναφέρει και τον Κοραή ως θύμα της δυτικής μεταφυσικής, καθώς μιλάει για μία «θρησκεία» αγνώριστη αναμεμιγμένη με την αρχαία φιλοσοφία που έτσι θα είναι πεφωτισμένη και θα ανυψώση το έθνος κτλ. Ιδιαίτερα, ο π. Ρωμανίδης δικαιώνει τους Διαφωτιστές στην πολεμική τους κατά της δυτικής μεταφυσικής/»θεολογίας», λόγω (και) της μεθόδου της που ήταν στοχαστική(διανοητική), όπως ξαναείπαμε και όχι θετική.
    Ευχές… 🙂

  15. @ Φιλαλήθη,

    βέβαια και κατέχουν πολύ καλά οι της Φρανκφούρτης το διαφωτισμό, όμως ο αντόρνο γράφει τη διαλεκτική έχοντας μπροστά του τον β’ π.π.
    αυτό που με ενδιέφερε (και γι’ αυτό επέμενα) ήταν η σημασία του λόγου στο διαφωτισμό.

    τώρα, αν φαίνεται ότι ο διαφωτισμός οδηγεί αναπόφευτκα στο φασισμό, άνετα ο χριστιανισμός (το πρόσωπο, η σχέση, η θέωση κλπ) οδηγεί αναπόφευκτα στις διώξεις αιρετικών. δε συμμερίζομαι τέτοια λογική. θέλω να πω ότι, όταν γράφεις «μένει εν τοις πράγμασι, και όχι θεωρητικά, μόνο ο Πρακτικός Λόγος και όχι κάποια Φυσιοκρατία» συνδέεις τα γραπτά κάποιων στον 19ο αι. με τις πράξεις κάποιων στον 20ό αι. με σχέση νομοτελειακή, πράγμα που για πολλούς λόγους (π.χ. ετερογονία των σκοπών) δεν με βρίσκει σύμφωνο.

  16. @ Γιάννης

    Εκτιμώ πολλά τμήματα της αστικής διαφωτιστικής σκέψης. Δεν πρέπει να ξεχνάμε δε, ότι ο ορθολογικός σχολαστικισμός και ο Παπισμός έχει στο «γονιδίωμά» του την Civitate Dei του Αυγουστίνου, εξ ου και τα autodafe και οι θεοκρατίες που καταργούν την ελευθερία και συγχέουν τις δύο εξουσίες καθώς και τις εξουσίες με τις χριστιανικές εξουσίες, ήτοι διακονίες.

    Βασικά, η Ιστορία πολλές φορές λειτουργεί όπως το είπε ο Hegel και όπως σκεφτόταν ακατάσχετα ο Marx: με ακρότητες και θέσεις που γεννούν τις αντι-θέσεις τους. Έτσι, π.χ., γεννάται από την «χριστιανική» μεταφυσική της δύσεως μία μεταφυσική του Λόγου που θέλει να κλείση κάθε «εκκλησία-ναό» μέσα από μία φασιστική διαδικασία, κάτι που φαίνεται και στα στερεότυπα που αντέγραψε αυτούσια ο μπολσεβικισμός στην Ρωσσία το 1917 κ.ε.. Έτσι, δεν έχουμε μία ισορροπημένη αλλαγή, αλλά έχουμε ένα τρομερό φανατισμό. Έτσι προωθήθηκε και η Χούντα εδώ στην Ελλάδα που υπήρξε η πραγμάτωση της «ιδεολογίας του αντι-κομμουνισμού». Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει, ότι κάθε πολέμιος του ψευτοκομμουνισμού, δηλαδή του μαρξισμού-λενινισμού (-σταλινισμού), ήταν φασίστας, π.χ. το συνολο Κέντρο. Και ο Βολταίρος που υπήρξε ο μέντορας της βολταιριστικής επανάστασης πραγματικά δεν νομίζω, ότι ήταν τόσο φρικτά μισαλλόδοξος, αλλά ήταν με ένα δικό του φαντασιακό τρόπο «δημοκράτης».

    Αυτά για τώρα, και να σε ευχαριστήσω για την ως τώρα έξοχη συζήτησιν… 🙂

  17. Το δράμα του διαφωτισμού νομίζω ότι κορυφώνεται στην παρακάτω αφήγηση από το «Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ».

    Όταν ο ανακριτής Γκόλντμαν έδωσε στη Βέρα Κορνέγιεβα να υπογράψει το άρθρο 206, εκείνη κατάλαβε τα δικαιώματά της κι άρχισε να αναπτύσσει λεπτομερειακά την υπόθεση για όλους τους δεκαεπτά συγκατηγορουμένους της «θρησκευτικής ομάδας» τους. Εκείνος έγινε πυρ και μανία, μα δεν μπόρεσε να της αρνηθεί. Για να μην κουραστεί μαζί της, την πήγε στο μεγάλο γραφείο, όπου ήταν μαζεμένοι μισή ντουζίνα συνεργάτες του, και ο ίδιος έφυγε. Στην αρχή η Κορνέγιεβα διάβαζε, έπειτα έπιασαν κουβέντα, ίσως από τη βαριεστιμάρα των συνεργατών, και η Βέρα μετέτρεψε τη συζήτηση σε πραγματικό θρησκευτικό κήρυγμα. (Και πρέπει να την ξέρη κανείς. Είναι σπουδαία γυναίκα, με πνεύμα ζωντανό και με μεγάλη ευχέρεια λόγου, μ’ όλο που όταν ήταν ελεύθερη είχε ασχοληθεί μόνο με τις δουλειές του εφαρμοστή, του σταβλίτη και της νοικοκυράς.) Την άκουγαν χωρίς να μιλάνε, κάνοντάς της μόνο πότε–πότε καμιά ερώτηση, για να εμβαθύνουν στο ζήτημα. Όλα τα έβλεπε από μιαν ανέλπιστη πλευρά. Το δωμάτιο γέμισε κόσμο, ήρθαν και από αλλού. Δεν ήταν βέβαια όλοι ανακριτές, αλλά και δακτυλογράφοι, στενογράφοι και αρχειοθέτες, αλλά ήταν όλοι από το δικό τους περιβάλλον, ήταν κι αυτοί Όργανα του 1946. Εδώ δεν μπορούμε να παραθέσουμε τον μονόλογό της, πρόλαβε και είπε πολλά και διάφορα. Μίλησε για προδότες της πατρίδας – γιατί δεν υπήρχαν προδότες στον Πατριωτικό πόλεμο του 1812 και στην εποχή της δουλοπαροικίας; Και τότε θα ήταν φυσικό να υπήρχαν! Μα περισσότερο από όλα μίλησε για τη θρησκεία και τους πιστούς. ΠΡΩΤΑ, τους είπε, για σας όλα σταματούσαν στο αχαλίνωτο πάθος –«κλέψτε τα κλεμμένα» – και τότε ήταν φυσικό να σας στέκονται εμπόδιο οι πιστοί. Μα τώρα που θέλετε να ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΕΤΕ και να ευτυχήσετε σ’ αυτό τον κόσμο, γιατί καταδιώκετε τους καλύτερους πολίτες σας; Αυτοί είναι για σας το πιο πολύτιμο υλικό: ο πιστός δεν χρειάζεται να ελέγχεται, ο πιστός δεν θα κλέψει, δεν θα δοκιμάσει να αποφύγει τη δουλειά. Νομίζετε λοιπόν πως μπορείτε να χτίσετε μια δίκαιη κοινωνία με ανθρώπους άρπαγες και ζηλόφθονους; Έτσι όμως θα γκρεμιστούν όλα. Γιατί φτύνετε τις ψυχές των καλύτερων ανθρώπων σας; Δώστε στην εκκλησία ό,τι της ανήκει, μην την πειράζετε, και δεν θα βγείτε χαμένοι! Είστε υλιστές; Βασισθείτε τότε στη μόρφωση, αφού, όπως λετε, αυτή θα εξουδετερώσει τη θρησκεία. Προς τι λοιπόν οι συλλήψεις; – Εκείνη την ώρα μπήκε στο δωμάτιο ο Γκόλντμαν και θέλησε να τη διακόψει αγριεύοντας. Μα όλοι του έβαλαν τις φωνές: «Σκάσε εσύ!… Σώπα!… Μίλα, μίλα, γυναίκα!» (Πώς αλλιώς να την αποκαλούσαν; Πολίτισσα; Συντρόφισσα; Όλα αυτά είναι απαγορευμένα, έχουν μπερδευτεί μέσα στη συμβατικότητα. Γυναίκα! Έτσι, όπως απευθυνόταν ο Χριστός, δεν μπορείς να λαθέψεις). Και η Βέρα συνέχισε να μιλάει μπροστά στον ανακριτή της!

    Ας καλέσουν λοιπόν αυτούς τους ακροατές της Κορνέγιεβα στο Υπουργείο Κρατικής Ασφαλείας – γιατί τάχα επηρεάστηκαν τόσο πολύ από τα λόγια μιας ασήμαντης κρατούμενης;

    Ο Σολζενίτσυν σηματοδοτεί έμπρακτα το τέλος του αθεϊστικού διαφωτισμού. Η αποτυχία της λογικής στο πρακταίο. Ας μην ξεχάσουμε ότι το οικοδόμημα της ΕΣΣΔ είναι ο υπαρξιακός διαφωτισμός. Ανόθευτος κι έτσι όπως λειτουργεί στις φαντασιώσεις πολλών.
    Εγώ απλά θα συμπληρώσω ότι τα πολλά λόγια είναι φτώχεια…

  18. @ Φιλαλήθη λές «συγχέεις, φίλε airgood, την αρχαία Ελλάδα με την αρχαία Ελλάδα….
    Αν εννοείς αρχαία Ελλάδα εννοείς απο τη μιά την Αθηναϊκή δημοκρατία με τις Ιωνικές πόλεις και απο την άλλη την Ελληνιστική εποχή, μάλλον θεωρώ ότι είναι διαφορετικές αρχαιότητες.
    Θεωρώ ότι υφίσταται ιστορική μετάβαση και έχουνε ποιοτική διαφορά, δε μπαίνουνε στο ίδιο τσουβάλι. Αυτόι σημαίνει διαφοροποίηση κριτηρίων αλλοιώς μειώνεται η κατανόηση κατά συνέπεια η επιροή και η αξιοποίηση τους στο σήμερα

  19. @ Cacofonix

    Σε ευχαριστούμε για το απόσπασμα. Τελευταία, μέσα σε όλα πήρα το βιβλίο του Clement για τον Σολζενίτσυν. Γεγονός είναι αυτό που παρατηρούσε ο έξοχος διδάσκαλος αδ. Χ. Γιανναράς παληά: ότι ο Σολζενίτσυν δεν ανήκει στην Δύση. Είναι σοσιαλιστής, αλλά είναι του ηθικού σοσιαλισμού, της πραγμάτωσης των ιδανικών στην Ιστορία και όχι του δυτικιστικού-δεξιού-αστικού-συμφεροντολογικού.

    Ειλικρινά σε ευχαριστούμε και πάλι, αδελφέ…

    @ airgood@gmail.com

    Το θέμα είναι να μην βλέπουμε την αστική, νεωτερική πραγματικότητα μέσα από το πρίσμα της «μετακενώσεως» και του «ανήκομεν εις την Δύσιν», όπως οι αστοί, διότι τότε πέφτουμε σε πλάνη. Κατά τα άλλα, συμφωνώ: Υποτίθεται, ότι και ο ‘δικτάτωρ’ Ι. Μεταξάς είχε κατά κάποιον τρόπο πρότυπο την αρχαία Ελλάδα, Μακεδονία και Σπάρτη… Ενώ οι Αθήνες αφορούν κυρίως τους δημοκράτες και τους αμεσοδημοκράτες, όσο και αν τις παραμορφώνουν, βέβαια…
    Ευχαριστούμε για την συμβολή ιδιαίτερα…

    Με την ευκαιρία, Καλή Τεσσαρακοστή σε όλους, και να ξεκινήσουμε να γεμίζουμε από την παραδείσια και κατανυκτική «μυστηριώδη μελαγχολία» (Παπαρρηγόπουλος) της χαρμολύπης που κυριαρχεί σε αυτήν και ιδιαίτερα τον «Μεγάλο Κανόνα»… 🙂

    Αγάπη και ευχές………

  20. Eξαιρετικής σημασίας και επικαιρότητας η δημοσίευση σου, φίλτατε Φιλαλήθη.

    Χρειαζόμαστε απελπισμένα την ξεκάθαρη ορθόδοξη θεωρητική οριοθέτηση,τόσο απέναντι στα δυτικό κακέκτυπο του Χριστιανισμού,θεωρητικό βαστάζο της φεουδαρχίας,της δουλείας,της αποικιοκρατίας,των ανά την υφήλιο αμερικανότροπων δικτατοριών, όσο και απέναντι στα έκγονά του, τον στείρο επιστημονισμό και την λατρεία της εμπαθούς λογικής.
    Ασφαλώς ,η οριοθέτηση αυτή δεν μπορεί να γίνει από άλλον παρά από έναν διάδοχο τού Γρηγορίου τού Παλαμά, και θα πρέπει να εκφραστεί και εν τοίς πράγμασι, ως ένα νεοησυχαστικό – θεανθρωπιστικό κίνημα ασκητικής λιτότητας και θυσιαστικής αλληλεγγύης.
    Καλή Κυριακή της Ορθοδοξίας! (και με τα «μισαλλόδοξα» αναθέματα)

  21. @MTB
    Ο Σολζενίτσυν μόνο σοσιαλιστής δεν είναι! Έχει καταδικάσει απερίφραστα κάθε είδους ιδεολογία.
    Τον ενδιαφέρει πιο πολύ η ελευθερία του ανθρώπου, και η κατανόηση της Αλήθειας, έτσι ώστε να πορευτεί μέσα στη ζωή.

    Όπως ό ίδιος λέει ο σκοπός του ανθρώπου είναι φύγει καλύτερος από ότι ήρθε. Και σίογυρα αυτό δεν πετυχαίνεται με τον καταναγκασμό του σοσιαλισμού…

    Είναι αλήθεια ότι έχει υποστεί στα νιάτα του τη μαρξιστική πλύση εγκεφάλου, αλλά την έχει αποκηρύξει με κάθε βδελυγμία.

  22. @ Cacofonix

    Ευχαριστώ, αλλά δεν το έγραψα εγώ.

    ΥΓ: Επί τη ευκαιρία έχω αποκηρύξει και εγώ εδώ και τριάντα χρόνια τον κρατικό σοσιαλισμό και πριν 40 περίπου τον καπιταλισμό σε όλες του τις μορφές. Ανάθεμα… ιδεολογικό-πολιτικό.

  23. @ Cacofonix

    Αδελφέ, συγχέεις τον σοσιαλισμό με τον μαρξισμό… Αυτήν την σύγχυσιν βασικά την συνήθιζε ο εξόχως «ισχυρογνώμων» κος Μαρξ, που νόμιζε, ότι μπορούσε να αποδείξη, ότι η λογική της ιστορίας οδηγεί αναπόφευκτα στην αταξική κοινωνία του μαρξιστικού κομμουνισμού. Ο Olivier Clement, πάντως, έχει ειδικό κεφάλαιο για αυτό το θέμα, σσ. 313 κ.ε., στο «Το πνεύμα του Σολζενίτσυν», όπου καταλήγει: «αυτός είναι, αν θέλετε, ο σοσιαλισμός του Σολζενίτσυν».

    @ Misha
    Ευχαριστούμεν σοι για τα καλά σου λόγια, αδελφέ, στα οποία θα συμφωνήσω κατά κεραία. Αυτές οι σκέψεις με οδηγούν στην ενασχόληση με την σχετική δοκιμιογραφία. Αγωνιώ, βέβαια, περί του, αν «πιάνει τόπο» ή αν υπάρχει και ένα κάποιο στοιχείο «ματαιοπονίας» (όπως κάποτε το αναρωτιόταν και ο Χρυσόστομος με τις ομιλίες του)……

  24. Συγγνώμη για την καθυστερημένη απάντησή μου. Ορίστε τι έχει πει ο Σολζενίτσυν για τον σοσιαλισμό

    Σοσιαλισμός

    Σχεδόν παγκόσμια αναγνωρίζεται ότι η Δύση δείχνει σ’ όλο κόσμο έναν τρόπο για μια επιτυχή οικονομική ανάπτυξη, έστω κι αν στα προηγούμενα χρόνια υπήρχαν προβλήματα από ένα χαοτικό πληθωρισμό. Εντούτοις, πολλοί άνθρωποι που ζουν στη Δύση είναι δυσαρεστημένοι με την κοινωνία τους. Την περιφρονούν ή την κατηγορούν ότι δεν έχει επιτύχει το επίπεδο ωριμότητας που μπορεί να καταφέρει η ανθρωπότητα. Μερικοί από αυτούς τους επικριτές στρέφονται στο σοσιαλισμό, ο οποίος είναι ένα ψεύτικο και επικίνδυνο ρεύμα.

    Ελπίζω ότι κανένας παρών δεν θα με υποψιαστεί ότι επειδή προσφέρθηκα να ασκήσω προσωπική κριτική στο Δυτικό σύστημα, θέλω να παρουσιάσω τον σοσιαλισμό σαν εναλλακτική λύση. Έχοντας βιώσει τον υπαρκτό σοσιαλισμό σε μια χώρα όπου η εναλλακτική πρόταση έχει πραγματοποιηθεί, βεβαίως δεν θα μιλήσω για αυτό. Ο γνωστός σοβιετικός μαθηματικός Shafarevich, μέλος της Σοβιετικής ακαδημίας της επιστήμης, έχει γράψει ένα λαμπρό βιβλίο με τον τίτλο «Σοσιαλισμός»· είναι μια βαθιά ανάλυση που δείχνει το σοσιαλισμό οποιασδήποτε κατεύθυνσης κι απόχρωσης σε μια συνολική καταστροφή του ανθρώπινου πνεύματος και σε μια ισοπέδωση της ανθρωπότητας στο θάνατο. Το βιβλίο του Shafarevich δημοσιεύθηκε στη Γαλλία σχεδόν δύο χρόνια πριν και μέχρι τώρα κανένας δεν έχει βρεθεί για να το αντικρούσει. Θα δημοσιευθεί σύντομα στα αγγλικά στις ΗΠΑ.

    Από την ομιλία του Alexander Solzhenitsyn στο Harvard την Πέμπτη 8 Ιουνίου 1978. Ολόκληρη η ομιλία εδώ:
    http://cacofonix-cacofonix.blogspot.com/2008/10/blog-post_31.html

  25. @Cacofonix
    Αδελφέ μου, όταν ο Σολζενίτσυν, ο Μπερντιάγεφ, ο Σολοβιόφ, αλλά και ο Ντοστογιέφσκυ και άλλοι μιλούν για σοσιαλισμό, εννοούν βασικά κάτι το οποίο έχει υλιστική αφετηρία. Το λέει ο Μπερντιάγεφ ξεκάθαρα στο «Βασίλειο του Πνεύματος και το βασίλειο του Καίσαρα» και οι άλλοι αλλαχού.

    Α

  26. Ναι… Μου ξέφυγε το προηγούμενο… 🙂
    Συγγνώμην.

    Λοιπόν, θα συμπλήρωνα, ότι για όλους αυτούς που αναφέρω υπάρχουν χαρακτηριστικά παραδείγματα.
    Άρα, έχουμε σύγχυσιν ορολογίας.

    Αν θέλης, θα παραθέσω τα σχετικά από το βιβλίο του Olivier Clement «το πνεύμα του Σολζενίτσυν».

    Ευχέτης. 🙂

  27. @φιλαληθής
    Μπορείς να διαβάσεις ακόμη και το βιβλίο που παραθέτει ο Σολζενίτσιν στην ομιλία του. (Δεν υπάρχει μεταφρασμένο στα ελληνικά). Θα δεις πεντακάθαρα ότι έχουν πρόβλημα με κάθε είδος σοσιαλισμού – όπως το λέει ο ίδιος ο Σολζενίτσιν.
    Ο λόγος είναι η απομάκρυνση του σοσιαλισμού από το Θεό…

    Πάντως μη βιάζεσαι γιατί στο blog moy – συγνώμη για τη διαφήμιση – θα αναφερθώ στον Σολζενίτσιν…

    Και πάντως προτιμώ να διαβάζω από μόνος μου τον κάθε συγγραφέα και να βγάζω τα δικά μου συμπεράσματα.

    ΥΓ Αν γνωρίζεις αγγλικά διάβασε το βιβλίο του Shafarevich. Αξίζει τον κόπο.

  28. @ Cacofonix

    Φίλε και αδελφέ,
    ας δούμε ένα απόσπασμα, για να …»μπούμε στο κλίμα» (σσ.319-320):

    «Ανάμεσα στην ηθική ουτοπία του Σουλούμπιν και την παρατήρησιν, τόσο τυπική των αντιλήψεων και επικρατούν σήμερα σ’ Ανατολή και Δύση, ότι «η οικονομία έρχεται πρώτη» (654), το πιθανώτερο είναι πως ο Σολζενίτσυν προτιμά τις θέσεις του Βλαδιμήρου Σολόβιεφ, τον οποίο άλλωστε αναφέρει επανειλημμένως. [….] ο Σολόβιεφ […] ορίζει ευλαβικά την προαγωγή σαν «αμοιβαία ενέργεια των ανθρώπων στην υλική σφαίρα, που οφείλει, σύμφωνα με τον ηθικό νόμο, να εξασφαλίζη σε όλους και στον καθένα τη δυνατότητα να ζουν αξιοπρεπώς, να τελειοποιούνται από κάθε άποψη, και που ο τελικός της προορισμός είναι να μεταμορφώση και να πνευματοποιήση την υλική φύση (328)» Αυτός, αν θέλετε, είναι ο σοσιαλισμός του Σολζενίτσυν.»

    Αυτούσιο, και παραθέτω τελείως ενδεικτικά…
    Χαίρε. 🙂

  29. @Φιλαληθής

    Απόσπασμα από το να μη ζούμε στα ψέματα του Σολζενίτσυν. Καλό θα είναι όταν μπορούμε να διαβάζουμε το πρωτότυπο. Περαιτέρω εις το blog μου – για να μην κάνουμε κατάχρηση της φιλοξενίας – όπου δημοσιεύω πολλά περισσότερα…

    Εἴδαμε παραπάνω πῶς ὅλες τίς μυλόπετρες ποῦ σᾶς βουλιάζουν δέν σᾶς τίς φόρτωσε ἤ ὑγιής λογική σας, ἀλλά ἤ σαθρή Πρωτοποριακή Θεωρία ποῦ κληρονομήσατε. Καί τήν κολλεκτιβοποίηση. Καί τήν ἐθνικοποίηση τῶν μικροεπαγγελμάτων καί ὑπηρεσιῶν (πράγμα ποῦ ἔκανε ἀνυπόφορη τή ζωή τῶν ἁπλῶν πολιτῶν — ἐσεῖς βέβαια δέν τό καταλαβαίνετε αὐτό – καί εἶχε σάν ἀποτέλεσμα σωρεῖες ἀπό κλοπές καί ψευτιές ἀκόμα καί στήν καθημερινή οἰκονομία – καί ἔσεις εἶστε ἀνίσχυροι ἀπέναντί τους). Καί τήν ἀνάγκη νά κάνουμε τούς σπουδαίους διεθνῶς, διογκώνοντας τόσο πολύ τή στρατιωτική ἀνάπτυξη, ὥστε πῆγε κατά διαβόλου ὅλη ἤ ἐσωτερική ζωή καί ὕστερα ἀπό 55 χρόνια δέν βρέθηκε ἀκόμα καιρός γιά τήν ἀξιοποίηση τῆς Σιβηρίας. Καί τά ἐμπόδια στή βιομηχανική ἀνάπτυξη καί στήν ἀναδιάρθρωση τῆς τεχνολογίας. Καί τόν διωγμό τῆς θρησκείας, πράγμα πολύ σπουδαῖο γιά τόν μαρξισμό , μά παράλογο καί ἀσύμφορο γιά πρακτικούς πολιτικούς ἡγέτες – νά καταδιώκης μέ τή βοήθεια τῶν χασομέρηδων τούς πιό εὐσυνείδητους δουλευτές σου, ἀνθρώπους ξένους πρός τήν ἄπατη καί τήν κλοπή, καί νά ὑποφέρης ἔπειτα ἀπό τή γενική ἀπάτη καί τήν κλοπή. Γιά τόν πιστό ἤ πίστη τοῦ εἶναι ἤ ὑπέρτατη ἀξία, ἀνώτερη καί ἀπό τήν τροφή ποῦ βάζει στό στομάχι του. Σκεφτήκατε ποτέ γιατί στερεῖτε ἀπό τήν πατρίδα αὐτά τά καλύτερα ἑκατομμύρια τῶν ὑπηκόων σας; Σέ σας, τούς ἰθύνοντες τοῦ κράτους, αὐτό μόνο ζημιά προκαλεῖ, ἀλλά ἐσεῖς τό κάνετε αὐτόματα, μηχανικά, γιατί σᾶς τό ἐπιβάλλει ὅ μαρξισμός. Ὅπως σᾶς ἐπιβάλλει, ἐπίσης, σέ σᾶς, τούς ἰθύνοντες μίας ὑπερδύναμης, νά δίνετε λογαριασμό γιά τίς πράξεις σας σέ κάτι ξένους, ποῦ ἔρχονται ἀπό μακριά, ἀκόμα καί ἀπό τό ἄλλο ἠμισφαίριο – στούς ἡγέτες ἀσήμαντων κομμουνιστικῶν κομμάτων, χωρίς καμιά ἐπιρροή, τούς ὁποίους τό λιγότερο ποῦ τούς στενοχωρεῖ εἶναι ἤ τύχη τῆς Ρωσίας.

    Κεφάλαιο 6, Να μην Ζούμε στο Ψέμα, Σολζενίτσυν.

  30. @ Cacofonix

    Περαιτέρω εις το blog μου – για να μην κάνουμε κατάχρηση της φιλοξενίας – όπου δημοσιεύω πολλά περισσότερα…

    Όχι αδελφοί! Η συζήτηση εδώ είναι και καλοδεχούμενη και καρποφόρα. Ειδικά σ΄αυτά τα ζητήματα, αφού είμαστε στο στάδιο αναζήτησης της «περιεκτικής δημοκρατίας»…

  31. Όπως επίσης από το ίδιο κεφάλαιο:

    Ὅ Σεργκέι Μπουλγκάκωφ ἀπέδειξε (1906 «Ὅ Κάρλ Μάρξ σάν θρησκευτικός τύπος») πῶς ὅ ἀθεϊσμός εἶναι τό βασικό συγκινησιακό κέντρο ποῦ ἐμπνέει τόν μαρξισμό καί γύρω ἀπό τό ὅποιο τυλίγεται ὅλη ἤ ὑπόλοιπη θεωρία του. Τό πιό ἐπίμονο στοιχεῖο τοῦ μαρξισμοῦ εἶναι ἤ μανιώδης ἔχθρα τοῦ ἀπέναντι στή θρησκεία.

    Σύντομα θα έχω αναρτήσει τα 2 τελευταία κεφάλαια…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: