• Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός… πάντα!

  • Η Αποικία μας επί τα ίδια λημέρια!!!

  • Που και που περνόντας και από το Facebook

  • Επικοινωνία

  • PageRank

    Free Google PageRankChecker Script
  • Ανά την υφήλιο από 9-2-09

    free counters
  • Παγκόσμια όραση από 30-9-08

  • Εσείς τώρα είστε στην παρέα μου

    website stats
  • Επισκέψεις φίλων και περαστικών

    • 602,062 μελέτες ή ματιές από 10-11-2007
  • οι ερχόμενοι μετά πολλών επαίνων

    free web stats
  • Φρέσκα σχόλιαααα…

    Βασιλικη στο Οι τελευταίες θετικές εξελίξει…
    Wag the Dog: Το μετα… στο Περί γάμου στη Μεγάλη Σύνοδο τ…
    manitaritoubounou στο Γάμος εν γένει και ορθόδοξος χ…
    Ιβάν ο οχληρός στο Γάμος εν γένει και ορθόδοξος χ…
    Ηθικισμός στην Ορθοδ… στο Να μην χάσουμε τα πάθη – Να τα…
    Κριτικά υποστηρικτικ… στο Δυνατότητες και κίνδυνοι στην…
    Ιβάν ο οχληρός στο Οι βασικοί άξονες του Μισθολογ…
    Στέργιος (Αλέξανδρος… στο Το άτομο ως «ομφάλιος λώρος» τ…
    Το Zωντανό Iστολόγιο… στο Να μην χάσουμε τα πάθη – Να τα…
    Χρηματίτες, στεφανίτ… στο «Παραδοσιακό» αλώνισμα στην Κέ…
    Yiannis Zagos στο Ο Δαρβίνος, ο Σεραφείμ Ρόουζ κ…
    manitaritoubounou στο Ο Δαρβίνος, ο Σεραφείμ Ρόουζ κ…
    Yiannis Zagos στο Ο Δαρβίνος, ο Σεραφείμ Ρόουζ κ…
    manitaritoubounou στο Άξιος!!!! Εψηφισμένος Επίσκοπο…
    eleni στο Άξιος!!!! Εψηφισμένος Επίσκοπο…
  • Καλά, μ΄αυτά φάγατε το χρόνο σας αυτές τις μέρες;

  • Του μήνα μας, μέρες λόγου και σιωπής

    Σεπτεμβρίου 2008
    Κ Δ Τ Τ Π Π Σ
    « Αυγ.   Οκτ. »
     123456
    78910111213
    14151617181920
    21222324252627
    282930  
  • Τα τελευταία σφυρίγματα του τραίνου

  • Πρώτες κουβέντες στο Μανιτάρι του Βουνού

  • RSS Φιλαλήθης / Philalethe00

  • RSS Εκπαιδ. Παρέμβαση Αχαΐας

  • RSS Τσουκνίδα θεολογική

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Ἀγαθὸν τὸ ἐξομολογεῖσθαι…

  • RSS Κόκκινη Πιπεριά

  • RSS π. Λiβυος

  • RSS Στον ίσκιο του Ήσκιου

  • RSS ο Σα της Στροφής

  • RSS Άλιος φίλος

  • RSS Ιδιωτική Οδός

  • RSS Το ζωντανό ιστολόγιο

  • RSS Το βλέμμα κάθε Βδομάδας

  • RSS Black Cat ★ Red Cat

  • RSS Το μικρό κελλάρι

  • RSS Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΝΟΣΦΕΡΑΤΟΥ

  • RSS Πόντος και Αριστερά

  • RSS Απλή και ήσυχη ζωή…

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • Ανασκαφές στο ορυχείο μας

  • Ομάδες μανιταριών στο καστανόδασος των αναστεναγμών

  • a

  • Ενώ σας καλώ κοντά μου, εσείς πάτε μακρυά μου

  • Μεταστοιχεία

  • RSS Κίν. Υπεράσπισης προσφύγων-μεταναστών Αχ

  • RSS ΚΥΝΟΚΕΦΑΛΟΙ

  • RSS Το εγκόλπιο του Ναύκο

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Πατρινή εκπ. Γκρίνια

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Εξαποδώ

  • RSS Καλλιτεχνική πατρινή διάδραση

  • RSS Θεαμαπάτες & Δικτυώματα

  • RSS OMADEON

  • RSS Ιθαγενείς

  • RSS utopia vs pragma

  • RSS GREEK RIDER

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Herr K.

  • RSS Άρωμα Ασίας πατρινής

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS Το κονάκι του Αντώνη

  • RSS α-εργώδες

    • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.
  • RSS οοδε-Ιστολόγιο

  • RSS Θεολογία Ζάντε – περιβάλλοντος

  • RSS Theoprόvlitos

  • RSS Ardalion’s Weblog

  • RSS ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ

Θρησκευτικά: αγώνας «σκι» στη λάσπη της Εκκλησίας

 Δυο καταπληκτικά κείμενα που δημοσιεύτηκαν σε δεκαπενθήμερες εφημερίδες από δυο ενεργούς καθηγητές θεολόγους και συνάμα αρθρογράφους, βάζουν το ζήτημα κοντά στη «Χρυσή Τομή», όπως λέμε και στα μαθηματικά.

Πρόκειται για τα άρθρα:

α) του Θανάση Ν. Παπαθανασίου, Αρχισυντάκτη του περιοδικού «Σύναξη»,  με τον  ελκυστικό  τίτλο: «Τα Θρησκευτικά στο έλεος των συνηγόρων τους»,  το οποίο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ», αρ. φ. 780(1093), Πέμπτη 4-9-2008, σελ. 6-7, και

β) του Γεωργίου Μάλφα, θεολόγου καθηγητή στην Αχαΐα, με τον αμφίσημο τίτλο: «Θρησκευτικά: μαθήματα παράδοσης» και «εκσυγχρονισμού», που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα «Ρήξη», αρ. φ. 41, Σάββατο 20-9-2008, σελ. 13.

Το ζήτημα των θρησκευτικών ανοίγει σχεδόν πλήρως σε μια εποχή που η θεσμική ελλαδική εκκλησία και ο θεσμικός αγιορειτισμός, βρίσκονται να κυκλοφορούν εν μέσω μιας πίστας με πολύ λάσπη. Οι πολίτες, εχθροί ή φίλοι της Αλήθειας, πιστοί, άπιστοι, αγνωστικιστές ή αδιάφοροι, κάνουμε σκι πάνω σ’ αυτήν.

Στις άκρως όμορφες και ριψοκίνδυνες αυτές διαδρομές τα δυο κείμενα προσφέρουν φως στον ομιχλώδη ορίζοντα.

Το ΜτΒ τα προσφέρει και για απόλαυση και για συζήτηση στο κοινό (του), αφού ευχαριστήσει πρώτα και τους δυο αρθρογράφους, που είχαν την ευγενική καλοσύνη να μου τα στείλουν σε ηλεκτρονική μορφή.

Ι) Τα Θρησκευτικά στο έλεος των συνηγόρων τους

Θανάσης Ν. Παπαθανασίου

 Αρχισυντάκτης του περιοδικού «Σύναξη«, Αθήνα

Η πρόσφατη αναστάτωση απ’ αφορμής του εγγράφου του Υπουργείου Παιδείας (10 Ιουλίου) περί δυνατότητας απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών πρέπει πανηγυρικά να χαιρετιστεί, νομίζω, ως μια εξαιρετική ευκαιρία: Ως πρώτης τάξεως αφορμή για να συνειδητοποιήσει κανείς πόσο πηχτή είναι η ιλύς στην οποία καλείται να κωπηλατήσει η συζήτηση του ζητήματος!

Το καίριο πρόβλημα είναι ότι στον θεολογικό κι εκκλησιαστικό χώρο κυριαρχεί μια αβυσσαλέα δυσκολία να κατανοηθεί το απλούστατα απλό: Μάθημα κατηχητικό σημαίνει μάθημα προαιρετικό. Τελεία και παύλα! Στην πραγματικότητα, δηλαδή, το πρωτεύον δεν είναι αν κανείς θέλει το μάθημα των Θρησκευτικών κατηχητικό ή γνωσιολογικό. Το πρωτεύον – η ιλύς – είναι η απίστευτη αδυναμία να κατανοηθεί τι σημαίνει καθένας απ’ αυτούς τους δύο χαρακτηρισμούς (υπ’ αυτές ή υπό οιεσδήποτε άλλες ονομασίες). Όσοι θέλουν το μάθημα κατηχητικό, καλά κάνουν, αλλά ας δηλώσουν εντίμως και μεγαλοφώνως ότι το αποδέχονται ως μάθημα επιλογής, ήγουν, αργά ή γρήγορα, σε πολλές θρησκειακές εκδοχές, διδασκόμενες ενδεχομένως από εντεταλμένους κάθε θρησκευτικής κοινότητας ή ομολογίας. Όμως το να ξιφουλκείς υπέρ του πακέτου «και Ορθοδόξως κατηχητικό και υποχρεωτικό» μοιάζει εκδήλωση αυτισμού ή κουτοπονηριάς, και δη κουτοπονηριάς η οποία σε πλήθος αντιφάσεων επιδίδεται προκειμένου να διατηρηθούν προνόμια και επικυριαρχίες στην κοινωνία.

Είναι, άραγε, δυνατό, ο στοχασμός στον τόπο μας να μοιάζει συχνά με πότισμα του Θεσσαλικού κάμπου μέρα μεσημέρι; Μήπως, δηλαδή, ο κόπος της αναμέτρησης με τα προβλήματα είναι σαν νερό που πέφτει σε πυρωμένο έδαφος κι εξατμίζεται το περισσότερο πριν χωθεί στο χώμα; Για τη φυσιογνωμία των Θρησκευτικών και για τον ρόλο τους έχουν γραφτεί πάμπολλα, από τότε περίπου που καθιερώθηκε ως μάθημα. Ειδικά όμως κατά την τελευταία δεκαετία κατατέθηκαν προβληματισμοί που ψηλαφούν ακριβώς την πραγματικότητα και θέτουν τον πήχυ σε αξιοπρεπές ύψος. Αλλά, βλέπετε, συχνά ο πήχυς αντιμετωπίζεται με το να περνά κανείς από κάτω! Ενδεικτικά υπενθυμίζω:

Τρεις μείζονες συναντήσεις – κυρίως θεολόγων της δευτεροβάθμιας – πραγματοποιήθηκαν από την άνοιξη του 1999 ως και την άνοιξη του 2000 (στον Βόλο, στην Παναγία Σουμελά και στη Γερμανική Σχολή Αθηνών). Η πρώτη και η τελευταία αποτυπώθηκαν σε δύο σημαντικά συλλογικά βιβλία (Γιατί Θρησκευτικά Σήμερα; εκδ. Δόμος, Αθήνα 2000, και Θρησκευτική Παιδεία και Σύγχρονη Κοινωνία, εκδ. Εν Πλω, Αθήνα 2006). Παράλληλα, ουσιώδεις προτάσεις δημοσιεύτηκαν μεμονωμένα (βλ. ενδεικτικά περιοδικό «Σύναξη» τ. 75/2000, τ. 83/2002, τ. 93/ 2005). Η όλη ατμόσφαιρα είχε τον αναβρασμό εργαστηρίου. Δεν επρόκειτο για συγχορδίες ομονοούντων, αλλά για τοποθετήσεις που συχνά συγκρούονταν. Ωστόσο το κυρίαρχο ήταν η προθυμία για δουλειά επί του συγκεκριμένου. Σ’ αυτό το πλαίσιο, τον Μάρτιο του 2005 η «Σύναξη» φιλοξένησε ένα είδος δημοσίου διαλόγου, εντυπωσιακά ακριβώς πάνω στο ζήτημα που φαίνεται να στασιάζεται σήμερα. Δημοσίευσε αφ’ ενός πορίσματα του Συνηγόρου του Πολίτη (Ιουνίου 2002 και Νοεμβρίου 2004) σχετικά με τη δυνατότητα απαλλαγής από το μάθημα δίχως καν επίκληση της ετεροδοξίας του αιτούντος την απαλλαγή, και αφ’ ετέρου σχολιασμό αυτών των πορισμάτων από τον σύμβουλο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Σταύρο Γιαγκάζογλου και τον σχολικό σύμβουλο Άγγελο Βαλλιανάτο. Έλεος! Σήμερα, τριάμισυ χρόνια αργότερα, το πρόσφατο έγγραφο του Υπουργείου ξαφνιάζει πολλούς, σαν τάχα να μην είναι γεγονός ότι η εξαίρεση από τα Θρησκευτικά (απλώς με διαφορετικό εύρος) προβλέπεται εδώ και πάμπολλα χρόνια, ακριβώς επειδή υπάρχουν ως ομολογιακό μάθημα!

Το κύριο θέμα στις συζητήσεις που προανέφερα, ήταν η νομιμοποιητική βάση του μαθήματος στο σημερινό σχολείο, καθώς και η φυσιογνωμία του ίδιου του σχολείου. Δύο καίρια ερωτήματα αναφύονται εδώ. Πρώτον: Τι θα σημάνει για τη φυσιογνωμία του σχολείου αν το θρησκευτικό μάθημα είναι πλήρως προαιρετικό και, συνεπώς, ανύπαρκτο για όσους μαθητές δεν έχουν (ή δηλώσουν ότι δεν έχουν) θρησκευτική υπηκοότητα; Δεν είναι, άραγε, υποχρέωση της πολιτείας να καταρτίζει τον νέο άνθρωπο σε ό,τι εξ αντικειμένου συνιστά την ανθρώπινη πραγματικότητα και, συνεπώς, και στο θρησκευτικό φαινόμενο; Δεύτερον: Σε ένα μη-κατηχητικό μάθημα, πώς θα γίνεται η γνωριμία του  μαθητή με τα λεγόμενα εγχώρια θρησκευτικά στοιχεία, δηλαδή με εκείνα που ιστορικά συμμετέχουν στη διαμόρφωση του κόσμου του και των συμβολικών πεδίων του; Η πρόταση, λόγου χάριν, για τα Θρησκευτικά ως πολιτιστικό μάθημα (διατυπωμένη κυρίως από τον Παντελή Καλαϊτζίδη· πρβλ. κείμενο του αείμνηστου Νίκου Ματσούκα στο 1ο τεύχος της «Σύναξης») προσυπογράφει την υποχρεωτική, μη-κατηχητική γνωριμία με τα πολιτισμικά προϊόντα της ελληνορθοδοξίας, ενώ η πρόταση για τα Θρησκευτικά ως βιβλικό μάθημα (διατυπωμένη κυρίως από τον Σταύρο Ζουμπουλάκη) διαφωνεί ριζικά και επικεντρώνει στην υποχρεωτική, μη-κατηχητική γνωριμία με τη βιβλική συνιστώσα της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Η δε πρόταση για θρησκειολογικό υποχρεωτικό μάθημα (διατυπωμένη κυρίως από τον Γιώργο Σωτηρέλλη) αναγνωρίζει ιδιαίτερο χώρο στη γνωριμία με την Ορθοδοξία. Σε εισήγησή του κατά την ημερίδα που πραγματοποίησε τον Μάρτιο 2006 στη Μονή Πεντέλης η Συνοδική Επιτροπή για το Μάθημα των Θρησκευτικών, ο γράφων επιχείρησε να σκιαγραφήσει όλες τις προτάσεις που έχουν κατατεθεί (στις προαναφερθείσες τέσσερις προστέθηκαν, ανεξαρτήτως του βάθους ή της ρηχότητάς τους, άλλες τρεις: μάθημα ιεραποστολικό, θεολογικό και συμβουλευτικό), για να υποστηρίξει ότι η ανάκρισή τους και η δοκιμή των αντοχών τους «έπρεπε να είχε αρχίσει εχθές»!

Είμαι σίγουρος πως όλα αυτά είναι σε βαθμό ανίας γνωστά σε όποιον στοιχειωδώς ενημερώνεται και προσπαθεί να ζει την πραγματική πραγματικότητα. Και, όμως, αδιάκοπα συναντά κανείς θορυβώδεις «ανυποψίαστους» σε όλους τους χώρους. Στον μεν θεολογικό, ανθρώπους που θεωρούν συντριπτικό το επιχείρημά τους ότι τα Θρησκευτικά πρέπει να είναι υποχρεωτικά αφού χειραγωγούν τον νέο στη θέωση, σε άλλους δε χώρους, ανθρώπους που φαίνεται να είναι οδυνηρά απληροφόρητοι για το εύρος του θρησκευτικού φαινομένου (στην Εισηγητική Έκθεση, λόγου χάριν, της Πρότασης Νόμου της «Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και του Πολίτη» το 2006, προτείνεται «το μάθημα των θρησκευτικών να συμπεριλάβει την εισαγωγή στην ιστορία, την κοινωνιολογία και την δογματική όλων των θρησκειών». Υπάρχει άραγε η επίγνωση τι σημαίνει η λέξη «όλων»; Ή υπονοείται ότι θα γίνει επιλεκτική διδασκαλία; Κι αν ναι, με τι κριτήριο;). Στο δε επίμαχο έγγραφο του Υπουργείου το πρόβλημα, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι η διεύρυνση της δυνατότητας απαλλαγής, αλλά η εγκόλπωση της λογικής του στριμώγματος των θρησκευτικών πεποιθήσεων και της αθεΐας στο μισοσκόταδο των «προσωπικών δεδομένων». Φρονώ αντιθέτως ότι σε μια κοινωνία δημοκρατίας και ελευθερίας πρέπει να ενθαρρύνεται και να διασφαλίζεται η παρουσία όλων των ερμηνειών της ζωής στον δημόσιο χώρο και το στοχαστικό αντάμωμά τους. Μα και το πρόσφατο Δελτίο Τύπου της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου (31 Ιουλίου), το οποίο αναδίδει αίσθημα ανακούφισης ξαποσταίνοντας στη διευκρίνιση του Υπουργείου ότι το μάθημα παραμένει υποχρεωτικό, δεν δίνει τη βεβαιότητα ότι έχει γίνει αντιληπτό το νεύρο του προβλήματος. Φταίει άραγε η λακωνικότητά του, ή μήπως… η ιλύς;

Ουδαμώς αποκλείεται τα πράγματα να εξελιχτούν βάσει ενός είδους… φυσικής επιλογής. Μπορεί, δηλαδή, τα εκάστοτε επιτελεία του ΥΠΕΠΘ να καθορίσουν μονομερώς την αυριανή φυσιογνωμία του μαθήματος. Αν, όμως, οι νυν εμπλεκόμενοι επιθυμούν να έχουν συμβολή, θα πρέπει – κατά την ταπεινή μου άποψη – να δουν αυτά τα ζητήματα, αλυσσιδωτά μαζί με άλλα, όπως λ.χ. το ξεκαθάρισμα της φυσιογνωμίας (ομολογιακής ή θρησκειολογικής) των Θεολογικών Σχολών.

Οψόμεθα…

ΙΙ) Θρησκευτικά:  μαθήματα «παράδοσης» και «εκσυγχρονισμού»

του Γεωργίου Μάλφα,

θεολόγος, Πάτρα

Για πολλοστή φορά η ελληνική κοινωνία παρακολουθεί υπομονετικά μαθήματα «παράδοσης» και «εκσυγχρονισμού» -δίχως δικαίωμα απαλλαγής- με αφορμή το μάθημα των θρησκευτικών. Σύμφωνα με τα μέχρι πρότινος ισχύοντα, υπήρχε η δυνατότητα απαλλαγής μαθητών από το μάθημα των θρησκευτικών με την υποβολή από τον κηδεμόνα υπεύθυνης δήλωσης (61723/Γ2/13-06-2002 Εγκ. ΥΠΕΠΘ). Η δήλωση αυτή έπρεπε να αναφέρει ότι ο/η μαθητής/τρια δεν είναι Χριστιανός/η Ορθόδοξος/η, χωρίς να είναι υποχρεωτική η αναφορά του θρησκεύματος στο οποίο ανήκει.

Μετά την έκδοση των τριών πρόσφατων εγκυκλίων (10-07-2008, 04-08-2008 και 26-08-2008) δικαίωμα απαλλαγής από το μάθημα έχει κάθε μαθητής με την υποβολή υπεύθυνης δήλωσης εκ μέρους του ιδίου αν είναι ενήλικος ή του κηδεμόνα του αν είναι ανήλικος «στην οποία θα αναφέρεται η επιθυμία της απαλλαγής, χωρίς να δηλώνεται ο λόγος της συγκεκριμένης επιλογής».

Εκ πρώτης όψεως μια τέτοια εκπαιδευτική επιλογή φαίνεται παιδαγωγικά, πολιτικά και ηθικά ως αυτονόητη εφόσον κατοχυρώνει τον απόλυτο σεβασμό της θρησκευτικής ελευθερίας και συνείδησης, αφού κανείς στο εξής δεν υποχρεώνεται άμεσα ή έμμεσα, θετικά ή αρνητικά να αποκαλύψει τις όποιες θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Μάλιστα η συγκεκριμένη απόφαση παρουσιάστηκε ως αναγκαία διοικητική πράξη εναρμόνισης του εκπαιδευτικού μας συστήματος με τις οδηγίες διαφόρων «Ανεξάρτητων» Αρχών οι οποίες τώρα παρεμβαίνουν άμεσα και στην άσκηση της εκπαιδευτικής πολιτικής.

Μελετώντας όμως κανείς προσεκτικότερα τα κείμενα των νέων εγκυκλίων και αναλύοντας με διάκριση τις συνέπειες εφαρμογής τους στη λειτουργία του σχολείου μπορεί να αντιληφθεί τον αποσπασματικό και προσχηματικό τους χαρακτήρα. Εύλογα και καλόπιστα προκύπτουν τα παρακάτω ερωτήματα:

α. Πώς θεραπεύεται αλήθεια, ο θρησκευτικός διαχωρισμός και στιγματισμός των μαθητών με βάση το νέο πλαίσιο απαλλαγών; Μήπως επιτείνεται αντί να μειώνεται το φαινόμενο των διακρίσεων αφού θα έχουμε στο εξής (σε μεγαλύτερη ένταση σε σχέση με το παρελθόν) τον κάθετο διαχωρισμό των μαθητών μας, ανάμεσα σ’ αυτούς που θα παρακολουθούν το μάθημα (οι «πιστοί»!) και σ’ αυτούς που θα έχουν απαλλαγή από αυτό (οι «άθρησκοι, αλλόθρησκοι, ετερόδοξοι, αδιάφοροι» κ.λπ.);

β. Μεταπίπτουν ή όχι τα  θρησκευτικά  de facto από μάθημα υποχρεωτικό γενικής παιδείας σε μάθημα προαιρετικό ή επιλογής παρά τις υποκριτικά καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις του υπουργείου; Τι συνέπειες μπορεί να έχει μια τέτοια αλλαγή για το όραμα διεκδίκησης ενός ενιαίου και καθολικού σχολείου στο άμεσο μέλλον; Ποια θα είναι στο εξής η νομιμοποιητική βάση της διδασκαλίας μιας σειράς άλλων μαθημάτων (κυρίως κοινωνικής και ανθρωπιστικής κατεύθυνσης) αν αποδεχθούμε σήμερα αδιακρίτως και επιλεκτικώς την άσκηση του δικαιώματος της γενικευμένης απαλλαγής για λόγους «συνείδησης»; Τι θα γίνει στην περίπτωση που αλλοδαποί μαθητές μας απαιτήσουν με ανάλογο σκεπτικό την απαλλαγή τους από το μάθημα της («ελληνοκεντρικής») Ιστορίας ή της διδασκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών ή ακόμη και της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας; Γιατί θα πρέπει μαθητές διαπαιδαγωγημένοι από την οικογένειά τους με αναρχικά πολιτικά ιδεώδη  να υποχρεώνονται να παρακολουθούν μαθήματα όπως αυτό της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής, της Κοινωνιολογίας, της Εισαγωγής στο Δίκαιο και τους Πολιτικούς θεσμούς κ.α.; Πως θα ανταποκριθούμε τέλος, στο αίτημα μαθητών φουνταμενταλιστικής χριστιανικής αγωγής που θα απαιτήσουν αύριο για «λόγους συνείδησης» την απάλειψη της κλασικής μας αρχαιοελληνικής παράδοσης ως «ειδωλολατρικής»; Ας αναρωτηθούμε λοιπόν, ποιων τις επιδιώξεις θα εξυπηρετούσε μια τέτοιου είδους «εκπαίδευση à la carte»…

γ. Πως θα διαχειριστεί η σχολική κοινότητα υπεύθυνα και παιδαγωγικά το ζήτημα των επιπλοκών και των δυσλειτουργιών που θα προκληθούν εξαιτίας της μαζικής απαίτησης απαλλαγής από το μάθημα των θρησκευτικών, ειδικά στις περιπτώσεις εκείνες όπου η επίκληση «λόγων συνείδησης» θα είναι ευκαιριακά και επιπόλαια κραυγαλέα προσχηματική; Πόσο λειτουργική και εφαρμόσιμη είναι η τελευταία (τρίτη) εγκύκλιος που ρυθμίζει τα της «απασχόλησης των μαθητών» που έχουν απαλλαγεί από το μάθημα;

Θεωρώ ότι οι τελευταίες αλλαγές δεν είναι βήματα προόδου και εκσυγχρονισμού του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Όχι μόνο δεν επιλύουν τις υπάρχουσες δυσχέρειες αλλά αντιθέτως τις πολλαπλασιάζουν. Οι συνέπειές τους στο άμεσο μέλλον, δεν πλήττουν μόνο το μάθημα των θρησκευτικών και το εργασιακό καθεστώς των καθηγητών θεολόγων αλλά ανοίγουν διάπλατα το δρόμο σε μια σειρά αλλαγών που θα σβήσουν και τα τελευταία ίχνη κοινωνικού, πολιτιστικού και ανθρωπιστικού χαρακτήρα της δημόσιας εκπαίδευσης. Ας είμαστε έτοιμοι λοιπόν, να ζήσουμε την ελληνική εκδοχή της εκπαίδευσης της αμάθειας που θα προετοιμάσει τους «δίχως συλλογική ταυτότητα, παραδόσεις και ιστορική μνήμη υπερεξειδικευμένους ηλίθιους του μέλλοντος». Στον ορίζοντά μας ξεδιπλώνονται ήδη οι προτάσεις του Ε.ΣΥ.Π. (εκπαίδευση δεξιοτήτων στην υπηρεσία της αγοράς) και τα θρησκευτικά ήταν μόνον η αρχή…

Αναφορικά με τις νέες ρυθμίσεις για το μάθημα των Θρησκευτικών είναι επίσης προφανής ο κίνδυνος διαμόρφωσης μέσα στο σχολείο συνθηκών ακραίας «θρησκευτικής ομοσπονδιοποίησης». Επιδίωξη του υπουργείου Παιδείας, της «Δεξιάς του Κυρίου» και των ακραίων συντηρητικών κύκλων είναι η κατοχύρωση ενός αυστηρά ομολογιακού-κατηχητικού χαρακτήρα μαθήματος θρησκευτικών έστω και προαιρετικού! Μάθημα «καθαρό», «κλειστό» και πλήρως ελεγχόμενο από τη διοικούσα Εκκλησία η οποία θα διεκδικεί αποκλειστικά λόγο και άποψη για το περιεχόμενο, τα βιβλία και τον τρόπο διδασκαλίας του μαθήματος. Γιατί όχι και για την επιλογή των διδασκόντων; Όπως ακριβώς συμβαίνει σήμερα στις Μουφτείες της Δυτικής Θράκης με την πρόσληψη δημοσίων υπαλλήλων ως «ιεροδιδασκάλων» για το διορισμό των οποίων απαιτείται «βεβαίωση του οικείου Μουφτή για την επάρκεια διδασκαλίας του Κορανίου» (sic)! Ας αναλογιστούμε σοβαρά το ενδεχόμενο λοιπόν, σε λίγο καιρό, κάθε θρησκευτική κοινότητα να αξιώνει το δικό της μάθημα θρησκευτικής αγωγής μέσα στο δημόσιο σχολείο και ας κρίνουμε τις επιπτώσεις μιας τέτοιας εξέλιξης.

Αν συμφωνούμε (οι περισσότεροι τουλάχιστον) πια σήμερα, στη σημασία και την αναγκαιότητα της κριτικής μελέτης και παρουσίασης του θρησκευτικού φαινομένου το οποίο χαρακτηρίζεται από παγκοσμιότητα και διαχρονικότητα, θα πρέπει να τοποθετηθούμε απέναντι στο εξής πολύ συγκεκριμένο ζήτημα: Θέλουμε μάθημα θρησκευτικών κλειστό, ομολογιακό, κατηχητικό, μονοφωνικό για τα παιδιά κάθε θρησκευτικής κοινότητας ξεχωριστά (επομένως και προαιρετικό) ή  μάθημα θρησκευτικών ανοικτό, γνωσιακό, πολιτισμικό, θρησκειολογικό και ενιαίο για όλα τα παιδιά (επομένως και υποχρεωτικό);

Για λόγους επιστημολογικούς, παιδαγωγικούς και θεολογικούς ταυτίζομαι ανεπιφύλακτα με ένα ενιαίο μάθημα που χωρά (δίχως διακρίσεις) όλα τα παιδιά μας, σε ένα σχολείο ενιαίο στο οποίο η έννοια της απαλλαγής δεν θα ‘χει πια κανένα νόημα. Προς αυτή την κατεύθυνση, στο πλαίσιο του μαθήματος των θρησκευτικών έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια σημαντικά βήματα προόδου και είναι άδικο να τα υποτιμούμε (νέα αναλυτικά προγράμματα σπουδών, νέα βιβλία Γυμνασίου, νέες γενιές θεολόγων κ.α.). Γι αυτό αξίζει  να προσπεράσουμε τα μανιχαϊστικά διλήμματα των «παραδοσιακών» από τη μια (που διεκδικούν το μονοπώλιο της πίστης και της πατρίδας και … το μαγαζί γωνία) και των «εκσυγχρονιστών» από την άλλη (που «ξεπουλούν» τα πάντα στο όνομα ενός χυδαίου και αγοραίου κοσμοπολιτισμού) και να ανοίξουμε έναν άλλο δρόμο, αυτόν του «εκσυγχρονισμού της παράδοσής» μας.

Πάτρα, 16.09.08

 

Advertisements

9 Σχόλια

  1. » … το πρωτεύον δεν είναι αν κανείς θέλει το μάθημα των Θρησκευτικών κατηχητικό ή γνωσιολογικό. Το πρωτεύον … είναι η απίστευτη αδυναμία να κατανοηθεί τι σημαίνει καθένας απ’ αυτούς τους δύο χαρακτηρισμούς … . Όσοι θέλουν το μάθημα κατηχητικό … ας δηλώσουν εντίμως και μεγαλοφώνως ότι το αποδέχονται ως μάθημα επιλογής…. το να ξιφουλκείς υπέρ του πακέτου “και Ορθοδόξως κατηχητικό και υποχρεωτικό” μοιάζει εκδήλωση αυτισμού ή κουτοπονηριάς …»

    Ελπιδοφόρο ότι στο χώρο των διδασκόντων του μαθήματος υπάρχουν άνθρωποι που σκέφτονται.

    Αυτό ισχύει μόνο για τον πρώτο τον φιλοξενούμενων αρθρογράφων. Ο δεύτερος λίγο με τα χάλασε!

    αξίζει να προσπεράσουμε τα μανιχαϊστικά διλήμματα των «παραδοσιακών» από τη μια … και των «εκσυγχρονιστών» από την άλλη (που «ξεπουλούν» τα πάντα στο όνομα ενός χυδαίου και αγοραίου κοσμοπολιτισμού) και να ανοίξουμε έναν άλλο δρόμο, αυτόν του «εκσυγχρονισμού της παράδοσής» μας.

    Εκσυγχρονισμός της παράδοσης; Τι εννοείς γέροντα;!
    ΑΝ η παράδοσή μας εκλαμβάνεται ως ορθόδοξη από τον συγγραφέα, τότε ως βάση εκκίνησης είναι λανθασμένη διότι στη σημερινή πολυπολιτισμική Ελλάδα ο ρόλος της Ορθοδοξίας περιορίζεται στο φάγωμα του φιλέτου…
    Ζήτωσαν οι εκσυγχρονιστές του αγοραίου και χυδαίου κοσμοπολιτισμού!

  2. Οι προβληματισμοί που θέτουν και τα γεγονότα που αναλύουν οι δυό συνάδελφοι με κινητοποιούν να καταθέσω την άποψή μου συνοπτικά & επιγραμματικά ως εξής:

    Ζω σε μια χώρα (Γερμανία) όπου το ζήτημα χωρισμού Εκκλησίας-Κράτους και η κατηχητική ή όχι μορφή του μαθήματος των Θρησκευτικών είναι ζητήματα που τέθηκαν, συζητήθηκαν, λύθηκαν και ξεπεράστηκαν εδώ και πολλές δεκαετίες. Ενώ λοιπόν θα περίμενε κανείς πως σε μια χώρα-φορέα του Ορθού Λόγου θα κυριαρχούσε ο εξοβελισμός κάθε θρησκευτικής διδασκαλίας από την δημόσια εκπαίδευση, συμβαίνει το εξής παράδοξο (για τους θέλοντες την εξαφάνιση της διδασκαλίας του μαθήματος): τα καλύτερα και περιζήτητα σχολεία της χώρας είναι κυρίως τα Θρησκευτικά Σχολεία (της Ρωμαιοκαθολικής & Προτεσταντικής εκκλησίας). Δεν εννοώ κάτι συγκεκριμένο με αυτό, απλά το θέτω ως προβληματισμό.

    Συμφωνώ απόλυτα με την άποψη που κυριαρχεί στα κείμενα των αγαπητών συναδέλφων πως κάποιοι «ιθύνοντες» θέλουν να στριμώξουν τις θρησκευτικές πεποιθήσεις στην κονσέρβα των «προσωπικών δεδομένων». Αυτή η μικρόνοη άποψη φανερώνει καταρχήν πλήρη άγνοια για το ότι η θρησκεία του ανθρώπου είναι βίωμα εν συνόλω-δεν περιλαμβάνει μόνο κάποιον τομέα της προσωπικότητάς του ή των δραστηριοτήτων του αλλά χαρακτηρίζει και σημαδεύει το σύνολο της επίγειας παρουσίας του. Η θρησκεία κάθε ανθρώπου δεν είναι «προσωπική πεποίθηση» μόνο.Προσωπική πεποίθηση «σκέτη» είναι η αγαπημένη μας ποδοσφαιρική ομάδα, το κόμμα που ψηφίζουμε, η άποψή μας για την είσοδο της Τουρκίας στην Ε.Ε. Η πίστη μας όμως είναι κάτι πολύ παραπάνω: είναι ο αυτοπροσδιορισμός μας στο Είναι, η απάντηση στο ερώτημα:ποιος είμαι και που βρίσκομαι. Κατά δεύτερον (οι «ιθύνοντες» πάντα) αγνοούν το πολιτιστικό βάρος του ρόλου της θρησκείας στην διαμόρφωση της κοινωνικής εξέλιξης: από τα πολύ απλά (η αργία της Κυριακής) μέχρι τα πιο σύνθετα (ο ρόλος της θρησκείας στην διαμόρφωση του ηθικού ιστού των κοινωνιών). Νομίζουν πως η θρησκεία είναι απλά ο γενειοφόρος που λέει κάποιες ακατανόητες φράσεις κυριακάτικα και τον ακούν μόνο οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας ή μια απαρχαιωμένη παράδοση που τους ενδιαφέρει όταν κουνάνε επιτιμητικά το κεφάλι τους όταν ακούνε δελτία ειδήσεων για το Βατοπέδι ή βλέπουν ταινίες βασισμένες σε βιβλία του Dan Brown. Δεν βλέπουν μακροσκοπικά, στο πως και στο τι θα επηρρεάσει τον κοινωνικό ιστό και συνοχή η άθρησκη κοινωνία που στοχεύουν (δε νομίζω να έχει κανείς αντίρρηση για τον τελικό στόχο).

    Η σχιζοφρένεια της «ορθολογική» σκέψης θα μπορούσε να χτίσει και άλλα σκαλοπάτια. Ο προβληματισμός του κ.Μάλφα είναι απολύτως πετυχημένος. Για παράδειγμα, είναι απορίας άξιο το εξής: Ενώ όλα σχεδόν τα μαθήματα του σχολείου έχουν σαφέστατα κανονιστικό (αυτό δεν είναι συνώνυμο και του όρου «κατηχητικό») χαρακτήρα, το πρόβλημα εμφανίζεται μόνο με το μάθημα των θρησκευτικών! Για ποιο λόγο να είναι υποχρεωτικό το μάθημα της Πολιτικής Οικονομίας ή της Λογιστικής αν δηλώσει ο πατέρας μου ότι ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ πεποίθησή του είναι πως τον εκφράζει η μαρξιστική θεώρηση της οικονομίας και όχι η φιλελεύθερη που σαφώς προβάλλει το μάθημα. Για ποιο λόγο να διδάσκομαι Ιστορία εάν δηλώσω ότι δεν με εκφράζει η οπτική του μαθήματος;(μια πρώτη κρούση έγινε με το βιβλίο της Γ’ Δημοτικού). Για ποιο λόγο να διδάσκομαι αγγλικά & γερμανικά ενώ φρονώ (ανθρωπίνω δικαιώματι) πως η σωστότερη γλώσσα προς διδασκαλία είναι η κινέζικη, ως έχουσα πολυπληθέστερους ομιλητές εν τω κόσμω; Μπορεί τα παραδείγματα να φαντάζουν αυτήν την ώρα αβάσιμα αλλά όταν μετατρέπονται τα «ανθρώπινα δικαιώματα» σε εργαλείο της κοινωνικής εντροπίας η ώρα εκείνη δεν θα αργήσει.

    Η δική μου άποψη για την λύση του ζητήματος θα ήταν η εξής: Πλήρης απαλλαγή από το μάθημα των θρησκευτικών όλων των μαθητών των δημόσιων σχολείων και δημιουργία εκκλησιαστικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων όλων των βαθμίδων. Η ώρα του χωρισμού Κράτους-Εκκλησίας στην Ελλάδα μπορεί να μην είναι αύριο αλλά δεν αργεί. Πρέπει, με αίσθημα ευθύνης, η Εκκλησία να κοιτάξει μακροσκοπικά, σε ορίζοντα δεκαετιών, για να ανταποκριθεί όσο το δυνατόν στον κοινωνικό της ρόλο (ο θεολογικός ρόλος είπαμε, είναι…»προσωπική πεποίθηση»). Προσωπική μου πεποίθηση αποτελεί το ότι μπορεί η ορθόδοξη εκκλησία, με τον πλούτο της Παράδοσης αλλά και με την πληθώρα άξιων στελεχών που διαθέτει, να δημιουργήσει εκπαιδευτικά ιδρύματα που ανταποκρίνονται απόλυτα στις ευρωπαϊκές συνθήκες αλλά και διασώζουν, όχι μόνο το μάθημα των Θρησκευτικών αλλά ολόκληρη την σπονδυλική στήλη της μόρφωσης, όπως έπραξε και στο παρελθόν-άσχετα αν πολλοί(συγγενείς των «ιθυνόντων») προσπάθησαν να μας κάνουν να το ξεχάσουμε.

  3. Αγαπητό Μανιτάρι,

    και τα δύο κείμενα θέτουν πράγματι ενδιαφέροντες προβληματισμούς. Το ζήτημα κατά την προσωπική μου άποψη – την διατυπώνω και σε πρόσφατο ποστ – είναι να διατηρηθεί η λεπτή ισορροπία μεταξύ δύο θεμάτων: πρώτον, του δικαιώματος κάθε μαθητή να μην αναγκάζεται, επ’ ουδενί λόγο, να αποκαλύπτει τα πιστεύω του εφόσον δεν το επιθυμεί και δεύτερον, του Συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος αυτών που νομικά έχουν τη γονική μέριμνα να αποφασίζουν οι ίδιοι γιά το είδος της μόρφωσης που θα λάβει το παιδί τους. Αυτά τα δύο ζητήματα δε μπορούμε να τα παραβλέψουμε και η όποια λύση πρέπει να δωθεί στη βάση του σεβασμού τόσο της προστασίας των θρησκευτικών πεποιθήσεων όσο και του δικαιώματος στην θρησκευτική διαπαιδαγώγηση. Ως εκ τούτου, η δική μου λύση είναι η εξής: Η καθιέρωση ενός μαθήματος Θρησκειολογίας (καθαρά επιστημονική προσέγγιση της Θεολογίας) ως υποχρεωτικού γιά όλους τους μαθητές και η μετατόπιση του μαθήματος των Θρησκευτικών (με τη μορφή της εμβάθυνσης στη γνώση του Χριστιανισμού) ως προαιρετικού. Μιά τέτοια λύση, νομίζω, παρ’ ότι δεν είναι τέλεια, θα άμβλυνε στο μέτρο του δυνατού τις όποιες αντιπαραθέσεις και αναταραχές προκύπτουν από το όλο ζήτημα.

  4. @ Undantag,

    Ναι, είναι ελπιδοφόρα, αλλά να γνωρίζεις ότι είμαστε πάρα, μα πάρα πολλοί όσοι θέτουμε έτσι το ζήτημα.

    Ο Γ. Μ. (2ος αρθρογράφος) δεν είναι γέροντας, αλλά νέος καθηγητής «θεολόγος». Η έκφραση περί «εκσυγχρονισμού της παράδοσης» είναι ελλειπτική και σε πολλούς μη κατανοητή. Θέλει, συμφωνώ μαζί σου, περισσότερη συζήτηση. Ελπίζω να συμμετάσχει και ο ίδιος σ’ αυτή την κουβέντα.

    Γιώργο ακούς;

    @ ppanos,

    Ναι κάπως έτσι είναι τα πράγματα σε πολλές δυτικές χώρες. Θεωρώ όμως ότι τα δεδομένα στην Ελλάδα είναι ακόμα διαφορετικά και θα είναι για πολύ καιρό ακόμα.

    Επί πλέον εμείς (οι Ορθόδοξοι) έχουμε την πρωταρχική παράδοση, διαφορετική απ’ αυτή που αναπτύχθηκε στη δύση, κατά την οποία ότι το θρησκευτικό ομολογιακό-κατηχητικό μάθημα στα δημόσια σχολεία είναι γέννημα του δυτικού χριστιανισμού.

    Πριν την επανάσταση του 21 (και την Βαυαροκρατία) εμείς δεν είχαμε τέτοια παράδοση. Αντίθετα είχαμε ένα είδος γνώσης του ορθόδοξου φαινομένου μέσω των πολιτισμικών ντοκουμέντων του στα δημόσια σχολεία και το δημόσιο βίο και πολιτεία των εκφραστών του, πέρα από αρκετές παραχαράξεις, θεσμικές ή μη.

    @ Zorba The Greek,

    Η πρότασή σου είναι κατανοητή. Και είναι μια απ΄αυτές που πράγματι είναι συμβατές με τα σημερινά δεδομένα.

    Έχει όμως ένα μεγάλο μειονέκτημα: Θα ζητήσουν πολλές μεγάλες μειονότητες αντίστοιχο τμήμα την ώρα των θρησκευτικών για τα δικά τους παιδιά, όπου τον έλεγχο της ύλης (αφού θα είναι μονοφωνικό – κατηχητικό) οι αντίστοιχες «ιεραρχίες».

    Θα οδηγηθούμε έτσι στο λεγόμενο «θρησκευτική ομοσπονδοποίηση» στο εσωτερικό του σχολείο και σε μεγαλύτερη ένταση μεταξύ των παιδιών.

    Δεν την προκρίνω ως την πρώτη εναλλακτική λύση, αλλά ως τρίτη.

  5. πραγματικά αν ανοίξει ο ασκός του Αιόλου με τα προαιρετικά μαθήματα, αργά ή γρήγορα και άλλα πλην θρησκευτικών μαθήματα θα έχουν την ίδια τύχη.

    Στο λύκειο θα ενταθεί η τάση που το κάνει προθάλαμο του Πανεπιστημίου και οι μαθητές θα μπορούν να αποφεύγουν «μη χρηστικά» (για την αγοραία κοινωνία) μαθήματα: ιστορία, φιλοσοφία, κοινωνιολογία κ.α αυτή η τάση της κοινωνίας επιβεβαιώνεται και από την πτώση στη ζήτηση των υποψήφιων φοιτητών των ανθρωπιστικών σπουδών.

    Συμφωνώ ότι η ιστορία με τα θρησκευτικά είναι η αρχή και όχι ο μοναδικός στόχος

  6. ωραίοι προβληματισμοί ένθεν και ένθεν.
    Πολύ φοβάμαι όμως ότι τα «θρησκευτικά» θα παιχτούν στο εξής δίπολο:
    Ένας εύκολος βαθμός να ανεβάσει το μέσο όρο ή
    ένας αρτηριοσκληρωτικός (και με χαμηλή επαγγελματική αυτοεκτίμηση) καθηγητής για να μας δυσκολέψει..
    Δυστυχώς άλλη μία φορά το ένστικτο του θανάτου έχει νικήσει ότι έχει σχέση με τη Ζωή, ή τη ζωή, όπως το προτιμάτε θρήσκοι ή μη…
    Αδιαφορία, αναλγησία, υποκρισία
    ή ποιον προτιμάτε τον Φαρισαίο ή τον Σαδουκαίο, τον Μανωλιό ή τα ρούχα του αλλιώς…

  7. Για πολλούς ανθρώπους γύρω μας οι θρησκευτικές πεποιθήσεις δεν είναι μια απλή ακαδημαϊκή υπόθεση.
    Θυμάμαι όταν είχα πρωτοπαρουσιαστεί στη στρατιωτική μονάδα που υπηρέτησα, στα σύνορα. Ο λοχαγός μας υποδέχτηκε στο γραφείο του. (Ήμασταν 3 καινούριοι) Πίσω του δέσποζε μια μεγάλη αφίσα με την εκκλησία της Παναγίας της Τήνου. Έριξε ένα άγριο βλέμμα και η πρώτη του κουβέντα ήταν: «Δεν πιστεύω να είναι αντίχριστος κανένας από σας;»
    Στο κέντρο νεοσυλλέκτων τα πράγματα δεν ήταν πολύ διαφορετικά. Μόνο οι μουσουλμάνοι δεν είχαν πρόβλημα, γιατί κανένας δεν τολμούσε να θίξει τις πεποιθήσεις τους. Η φιλοσοφία ήταν κάπως σαν «πίστευε ότι θέλεις, αλλά πρέπει οπωσδήποτε να πιστεύεις σε κάτι!» Όποιος δεν πήγαινε εκκλησία την Κυριακή (κάτι που δεν ήταν καθόλου αυτονόητο), μάζευε σκουπίδια. Το πιο ωραίο που έτυχε να δω ήταν η υποχρεωτική εξομολόγηση, κατόπιν διαταγής. «Τι τον κουβαλήσαμε τον παπά μέχρι εδώ; Θα πας εσύ, εσύ και εσύ!»
    Εντάξει, δεν μπορώ να πω ότι έχω καταπιεστεί ιδιαίτερα στη ζωή μου. Αλλά κάποια στιγμή κουράζεσαι κιόλας να λες κάθε φορά όχι, για αυτονόητα πράγματα.
    Έχω την απορία: αν έφευγε η προστατευτική αγκαλιά του ελληνικού κράτους από την ορθόδοξη εκκλησία, πόσα παιδιά θα προτιμούσαν το σχολικό εκκλησιασμό από το να παίξουν, πόσοι φαντάροι θα έλεγαν αυθόρμητα την προσευχή, πόσοι από το χριστεπώνυμο πλήρωμα της εκκλησίας θα παρέμεναν στο καράβι;

    Τέλος ας σκεφτούμε. Πόσο εύκολο είναι να είσαι παιδί και να ψιθυρίζουν πίσω από την πλάτη σου: «… δεν έρχεται στα θρησκευτικά. Η μαμά μου είπε πως στο σπίτι του δεν πιστεύουν…»

  8. Έχω την απορία: αν έφευγε η προστατευτική αγκαλιά του ελληνικού κράτους από την ορθόδοξη εκκλησία, πόσα παιδιά θα προτιμούσαν το σχολικό εκκλησιασμό από το να παίξουν, πόσοι φαντάροι θα έλεγαν αυθόρμητα την προσευχή, πόσοι από το χριστεπώνυμο πλήρωμα της εκκλησίας θα παρέμεναν στο καράβι;

    εγώ πιστεύω ότι όσοι δεν είναι χριστιανοί από συνήθεια, δεν θα απορρίψουν αυτή την πρόκληση!

  9. @ βασίλης,

    τα είπες όλα τα εκπαιδευτικά με λίγες λέξεις. Συμφωνώ.

    @ tsouknida,

    γιατί βλέπεις το ποτήρι μισογεμάτο; Κάτι σημαντικό κινείται στο ζήτημα των θρησκευτικών. Για να δούμε…

    @ Red Ghost,

    καλώς ήλθες στα σχόλια μας.

    Ερώτημα: τελικά με ποιούς όρους η «Ελευθερία» είναι κινητήρια ενέργεια της εξύψωσης του ανθρώπου και πώς η «Βία» είναι η μαμή της ιστορίας;

    Κατανοώντας τους προβληματισμούς σου στο στρατό και μια «πλάγια εξομοίωση» στο σχολείο, διερωτώμαι αν έχεις σημερινή επαφή με τα πράγματα στο 2ο…

    Ε,τα πράγματα δεν είναι πια στο σημερινό σχολείο, όπως στο στρατό πριν πολλά χρόνια…
    (άλλο θέμα να τον βάλουμε πιο ψηλά τον πήχυ)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: