Τα νέα θρησκευτικά ως στοίχημα στο πείραμα αμάθειας του “Νέου” Σχολείου

Η αλήθεια είναι ότι το «παλιό» σχολείο απομακρύνεται από τις ραγδαίες πολιτισμικές, κοινωνικές, πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις στη χώρα μας. Στην ουσία δεν απομακρύνεται το σχολείο, αλλά η ίδια η ελληνική κοινωνία και η χώρα. Η μεταπολίτευση από τη μια μεριά κάτω από τη βαριά επιρροή της σοσιαλδημοκρατίας που ξεκίνησε ως κίνημα και κατέληξε σε δοσιλογία και από την άλλη,  κάτω από  τα βαρίδια μιας περίεργης νεοδεξιάς που ασθμαίνει στις εξελίξεις.

Και οι δυο όμως συνέχισαν το πολιτικό καθαρά σφιχταγκάλιασμα με τον ελλαδικό ορθόδοξο κλήρο, με ειδικές σχέσεις «μνημονίων» με τον ανώτερο. Οι εξαιρέσεις συχνά λαμπρές, αλλά λίγες για να δημιουργήσουν ακόμα ανατροπές. Πάνω κάτω εκεί κινήθηκαν και οι δυο θεολογικές σχολές. Η Αθήνα πιο κοντά στη νεοδεξιά και η Θεσσαλονίκη στη σοσιαλδημοκρατία. Δεν είναι όμως η ώρα για παραπέρα διερεύνηση.

Ο χώρος της ιδεολογικής αντιπολίτευσης (κυρίως ο αριστερός σε όλες του τις εκδοχές και λιγότερο ο αυτόνομος) ήταν μονολιθικά και συχνά μονοκόμματα τοποθετημένος απέναντι στη ελλαδική Ορθοδοξία, αφού την ταύτιζε με τα δυτικοευρωπαϊκά υποδείγματα χριστιανοσύνης. Όχι μόνο διότι οι ιδεολογικές της καταβολές είναι ακόμα μόνο δυτικού τύπου, αλλά και γιατί συνέβαιναν με κλήρο και θεολόγους τα παραπάνω.

Μοιραίο ήταν το μάθημα των θρησκευτικών (κυρίως στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση που διδάσκονταν και διδάσκεται από ξεχωριστή ειδικότητα – τους ΠΕ01) να ακολουθούσε, δέσμιο, τις παραπάνω πολιτικές επιλογές. Ας θυμηθούμε ότι ως μάθημα αποτελεί δημιούργημα της πρώιμης νεωτερικότητας και στην Ελλάδα, που ήλθε μαζί με την πολιτική της επιβολή στη δεκαετία του 1830. Το γεγονός ότι ο ανώτερος κλήρος (Ιεραρχία και Αρχιεπίσκοπος) έπαιζαν πάντα σε δεύτερο φόντο ένα ρόλο για το περιεχόμενο του μαθήματος, απλά επιβεβαιώνει την έποψη που συνοπτικά καταθέσαμε.

Στην Ευρώπη το μάθημα (πλην Γαλλίας που λειτούργησε ουδετερόθρησκα λόγω γαλλικής επανάστασης και πρώην Σοβιετικής ένωσης που λειτούργησε αθεϊστικά λόγω οκτωβριανής) το μάθημα είχε προτεσταντική κατά βάση μορφή και περιεχόμενο: ήταν ομολογιακό και κατηχητίζων. Τη μορφή αυτή πήρε και στις χώρες υπό την επιρροή της λατινικής θεολογίας, αλλά και σ’ αυτές με ορθόδοξες πλειοψηφίες (όπως η χώρα μας).

Η περίοδος που διερχόμαστε με ραγδαίως βεβαίως εξελίξεις, αποτελεί για την Ευρώπη ιστορικό κόμβο, με τη χώρα μας να παίζει υπό την καθοδήγηση διεθνών οργανωμένων οικονομικών και πολιτικών δυνάμεων και εσωτερικής δύναμης λογοδοσίας, το πειραματόζωο των εξελίξεων. Η επιλογή αυτή, κατά τη γνώμη μου βεβαίως, δεν έγινε μόνο κάτω από το βάρος του δημόσιου χρέους (που έρχεται πολυπληρωμένο από το τέλος του 19^ου αιώνα), αλλά και από τις νέες γεωοικονομικές συνθήκες στην Ανατολική Μεσόγειο, τις διαφαινόμενες γεωπολιτικές ανακατατάξεις κυρίως στον αραβικό κόσμο, αλλά και το ιδιάζον – για το δυτικό τρόπο, που μας ενδιαφέρει, αντίληψης της ζωής – ορθόδοξο και γενικότερο πολιτισμικό υπόβαθρο των λαών, πού έρχεται από την ομηρική εποχή.

Πέραν όλων των άλλων, ο πόλεμος που βιώνουμε με αφορμή την παγκόσμια βαθιά δομική κρίση του (καλβινικής προελεύσεως ειρήθω εν παρόδω) καπιταλισμού, ενάντια στις «πολιτισμικές» ταυτότητες των λαών από τον διεθνή καπιταλιστικό παράγοντα, χρησιμοποιώντας όλα τα εργαλεία του (ΝΑΤΟ, ΔΝΤ, ΕΕ-Ευρώ, G7-20, ΟΟΣΑ-ΠΙΖΑ, Λέσχες, μεγάλες τράπεζες και χρηματοπιστωτικές «αγορές», οίκους, τριμερείς, κλπ), καλά κρατεί στην ανατολική μεσόγειο… και όχι μόνο.

Η πρακτική καθυπόταξης τώρα της ελληνικής κοινωνίας, του λαού και της χώρας σ’ αυτές τις στρατηγικές ( πάλι με βίαιο – λόγω Ευρώ-ΕΕ και ΔΝΤ – τρόπο) δεν θ’ αφήσει ΚΑΙ το δημόσιο σχολείο σε στασιμότητα. Δυστυχώς όμως τα σημάδια πάνω απ’ τον ουρανό  εν γένει της δημόσιας εκπαίδευσης, τόσο στα χαμηλά με το λεγόμενο «Νέο» Σχολείο», όσο και στα ψηλά … ΑΕΙ και ΤΕΙ,  φαίνεται να δείχνουν ότι λύνουν το πρόβλημα με την πλήρη απ-αλλοτρίωση του όποιου ελληνικού, ρωμαϊκού και εν γένει μεσογειακού πολιτισμικού στοιχείου στη δομή και λειτουργίας του. Οι διαφαινόμενες ρήξεις δεν θα αφήσουν και το θρησκευτικό μάθημα ανεπηρέαστο.

Η δημιουργία του «Καιρού», παρά τις εσωτερικές αντιφάσεις του, έδωσε την ευκαιρία σε νέες θεολογικές δυνάμεις να παίξουν ένα ειδικό ρόλο σ’ αυτή την περίοδο αλλαγών. Το εάν όμως ο δρόμος για τη μεταλλαγή του μαθήματος σε πολιτισμικό δικαιώσει την προσδοκία πολλών  είναι ακόμα τεράστιο ζητούμενο. Η λογική των τριών ομόκεντρων κύκλων στο μάθημα (ορθόδοξο, χριστιανικό, διαθρησκειακό) ίσως δώσει τα κάποια δυνατότητα, ώστε να μεταδίδεται γνωστικά, πολιτισμικά και πρακτικά η «δική μας» πολιτισμική ταυτότητα στο νέο σχολείο. Το νέο όμως σχολείο σε όλα τα γνωστικά πεδία ή μαθήματα ετοιμάζεται να κατεβάσει τις μηχανές της μάθησης και γνώσης, ταυτιζόμενο με τις υποβολές ΟΟΣΑ-ΠΙΖΑ και με τα νέα αναλυτικά προγράμματα, οπότε απλά θα τείνει να αποτελεί την «ώρα του παιδιού».

Εάν η  στρατηγική των ανθρώπων του ΚΑΙΡΟΥ, αλλά και της μεγάλης πλειοψηφίας των θεολόγων εκπαιδευτικών, δει αυτό το νέο γνωστικό και πολιτισμικό τέλμα που ετοιμάζεται με το «Νέο Σχολείο» (της πλήρους σχεδόν αμάθειας) και ΔΕΝ λειτουργήσει αντίθετα ως συντεχνία (για να επιβιώσει επαγγελματικά λόγω της μεγάλης δίνης που έρχεται), θα αποτελεί όντως ένα ελπιδοφόρο στοίχημα για όλα σχεδόν τα σχολεία στη χώρα.

Η χθεσινή όμως προσπάθεια της Γραμματείας του στη Θεσσαλονίκη δεν με πείθει ακόμα για το πρώτο, αν δω μόνο το κάλεσμα:

«… Είναι ευνόητο, ότι οι εισηγήσεις-προτάσεις θα συμβάλουν θετικά στον επιχειρούμενο διάλογο και στην τελική διαμόρφωση της πρότασης του Συνδέσμου μας, στο βαθμό που:

α. κινούνται στο πνεύμα και τη φιλοσοφία του Νέου Σχολείου,

β. βρίσκονται σε μια σχέση οργανικής προέκτασης και δημιουργικής ανάπτυξης του νέου Προγράμματος Σπουδών για την υποχρεωτική εκπαίδευση,…»

Ελπίζω να μη περπατήσει (μεθοδευμένα ή μη) το δεύτερο. Οι ρήξεις στο χώρο του Νέου σχολείου δεν θα είναι μόνο από τη δοτή σχεδόν εξουσία. Θα προέρχονται πανταχόθεν. Το «μάθημα» δεν θα πρέπει να αποτελέσει «σάκο του μπόξ», αλλά μια δυνατότητα διεξόδου από τον εκπαιδευτικό και μαθησιακό χειμώνα που έρχεται στο δημόσιο σχολείο μαζί με τα συσσίτια που εξήγγειλε η «σκληρή» κ. Υπουργός (και μέλος διεθνών λεσχών επίσης…). Η πρώτη αντίδραση τελικά έφερε κάποιες θετικές ρωγμές στα σχέδιά τους. Έρχεται η ώρα και των επόμενων, έστω κάτω από πιο δύσκολες οικονομικές συνθήκες…