Ημέρα Πεντηκοστής σε εποχές μαζικής υποταγής

Μ’ αυτά και μ’ αυτά σήμερα είχαμε την επίσημη λήξη των σαράντα συν δέκα (πενήντα) αναστάσιμων ημερών με την πτώση της αυλαίας και στο τελευταίο σύμβολο της αναστάσιμης περιόδου: τις προσευχές χωρίς γονυκλισία. Η εικόνα της Πεντηκοστής, όπως και όλη η ακολουθία πριν φτάσουμε στη γονυκλισία του εσπερινού, εκφράζει το τέλος μιας όρθιας πορείας, της αναστάσιμης. Η εικόνα της πεντηκοστής φανερώνει ακριβώς την ιεραρχική ισοτιμία σε κάθε συνοδική και ευχαριστιακή συνάθροιση.

Εδώ βλέπουμε ότι η εικόνα (η εικόνα της πεντηκοστής κατά τον Ουσπένσκυ) λύνει ένα δύσκολο πρόβλημα. «… Η ακολουθία της εορτής, όταν μιλά για τους αποστόλους, δεν αναφέρει πουθενά τον αριθμό τους, τον στενό κύκλο των δώδεκα. Μιλά γενικά για αποστόλους έχοντας χωρίς αμφιβολία υπ’ όψιν τους εβδομήκοντα, που έλαβαν επίσης το Άγιο Πνεύμα, την ίδια ημέρα της Πεντηκοστής…».

Η γονυκλισία βεβαίως και είναι σύμβολο υποταγής. Αλλά

η υποταγή δεν γίνεται μέσα στον κύκλο, δεν γίνεται ανάμεσα στα πρόσωπα της εκκλησίας, αλλά απέναντι στον Άκτιστο. Ο Άκτιστος Παράκλητος λοιπόν που εορτάζεται όλη την εβδομάδα αυτή καλείται να αποστείλει στις συνειδήσεις, χωρίς ανθρώπινη βοή και εξωτερική βία, το Φως το αληθινό. Η βοή ακούγεται όταν πια έλθει και κατοικήσει οριστικά. Ποτέ πριν. Ούτε όταν αυτό περιτριγυρίζει καρδιές ακόμη και «άθεων» συνειδήσεων. Με συνειδήσεις δηλαδή που έχουν όρθια στάση απέναντι στην εξωτερική βία.

Γιατί η όρθια στάση είναι πάντα σύμβολο ελευθερίας. Με την άρνηση γονυκλισίας από την αναστάσιμη Θ. Λειτουργία του Πάσχα έως τον εσπερινό της αυριανής ημέρας (που διατηρείται και για κάθε Κυριακή του εκκλησιαστικού έτους) η Εκκλησία συμβολοποιεί ορατά την ελευθερία της συνείδησης απέναντι σε κάθε απολυτότητα και ανάγκη: ανθρώπινες εξουσίες, οικονομικά συμφέροντα, ιδεολογικές βεβαιότητες, επιστημονικές απολυτότητες, βιολογικές ανάγκες, κενόδοξες βλέψεις, φαντασιώσεις ατομικές και συλλογικές.

Η σημερινή γονυκλισία απέναντι στην Άκτιστη Τριάδα, μετά από μια όρθια στάση πενήντα ημερών, φανερώνει ότι αυτή η γονυκλισία δεν αποτελεί ανελεύθερη υποταγή, αλλά φυσιολογική στάση σε σχέση με την πηγή τη ζωής, απέναντι στο φως του κόσμου. Η εναλλαγή όρθιας (συμ) προσευχής και γονατιστής, εκφράζει ακριβώς τις νίκες και ήττες στη πραγματική ζωή ενάντια σε κάθε αλλοτρίωση του πνεύματος, των ανθρώπινων σχέσεων, της σχέσης φύσης και κοινωνίας, φύσης και τεχνολογίας, κοινωνίας και οικονομίας, τις ταξικές διαιρέσεις, την απόσταση κτιστού και Ακτίστου.

Η γονυκλισία εκφράζει την ανθρώπινη προσπάθεια, κάθε προσωπικό και συλλογικό αγώνα για βαθύτερη σχέση με τον άλλο, στα πλαίσια μιας δίπολης ετερονομίας και αυτονομίας.

Το πρόβλημα στη σημερινή εποχή είναι και πάλι ότι αυτό το σύμβολο για να παίρνει «σάρκα και οστά» να εκφράζεται στην καθημερινή ζωή, στο βίο και πολιτεία μας. Πράγμα για το οποίο συχνά αποτυγχάνουμε. Αντί να κλίνουμε το γόνατο στην ελευθερία, το κλίνουμε στην αποτυχία. Αντί να επιλέγουμε την εκζήτηση του θείου φωτισμού της όντως ελευθερίας, επιλέγουμε την «ελευθερία» της αποτυχίας.

Ας εορτάσουμε οι όντως πιστοί αυτήν την εβδομάδα αυτή την εκζήτηση, ας οσφριστούμε οι κατά σύμβαση «άθεοι» αυτήν την ευωδία στα έγκατα της προσωπικής και συλλογικής μας συνείδησης.