Εμπειρία από τους πρώτους μήνες διδασκαλίας
Του Παναγιώτη Χαλούλου [i],
Πριν από δύο χρόνια περίπου, γνωρίσαμε και ξεφυλλίσαμε ηλεκτρονικά τα νέα βιβλία Ιστορίας της Α΄ και Β΄ Γυμνασίου και κάναμε μια πρώτη εκτίμηση των θετικών και αρνητικών στοιχείων τους. Στα θετικά σημεία κατατάξαμε την απλοποίηση των κεφαλαίων που περιέγραφαν πολεμικά γεγονότα και δύσκολα απομνημονεύονταν, ερωτήσεις-δραστηριότητες που τίθενται στο τέλος κάθε ενότητας, όταν αρκετές από αυτές αναφέρονται στο κειμενικό ή εικονιστικό υλικό, που είναι πολλές φορές, όχι όμως πάντα, πλούσιο και ελκυστικό, ή και διαγράμματα που συνοδεύουν την ενότητα και έτσι καθοδηγούνται οι μαθητές και οι διδάσκοντες στην αξιοποίηση του υλικού αυτού που αποτελούν ιστορικές πηγές.
Όμως σήμερα, δύο χρόνια μετά από τότε και αφού ήδη κάνουμε χρήση των εγχειριδίων αυτών ως διδακτικών εργαλείων στην καθημερινή πράξη, δυστυχώς διαπιστώνουμε πως τα αρνητικά, τα οποία θα υπογραμμίσω παρακάτω, υπερτερούν των λίγων – εκ πρώτης όψεως θετικών στοιχείων!
Ø Από το βιβλίο Ιστορίας της Α΄ Γυμνασίου Θ. Κατσουλάκου, Γ. Κοκκορού Αλευρά, Β. Σκουλάτου, όπως θα έχετε παρατηρήσει, απουσιάζει μια εισαγωγή προσέγγισης του υλικού, ίσως για να κερδιθεί χώρος στον αυστηρά καθορισμένο εξ αρχής μικρό αριθμό σελίδων. Ένα συνοπτικότατο σημείωμα για τη δομή και χρήση του βιβλίου προτάσσεται στο βιβλίο του εκπαιδευτικού, το οποίο όμως δεν προσθέτει τίποτα ουσιαστικό σε ό,τι ο εκπαιδευτικός άμεσα αντιλαμβάνεται από μια απλή περιδιάβαση του βιβλίου.
Το βιβλίο παρουσιάζει μεθοδολογικά λάθη, κενά και παραλείψεις. Το ιστορικό υλικό είναι αποσπασματικό. Μετά από κάθε διδακτική ώρα έχω ένα αίσθημα ανικανοποίητου, που ίσως έχετε δοκιμάσει και σεις. Θα αναφερθούμε σε μερικά παραδείγματα:
Από τον κυκλαδικό πολιτισμό απουσιάζει μια αναφορά στα πολύ χαρακτηριστικά τηγανόσχημα αγγεία και στις πυξίδες, αλλά κυρίως στις τοιχογραφίες, οι οποίες θα μπορούσαν να συγκριθούν με τις μινωικές στο αμέσως επόμενο κεφάλαιο. Αλλά τι να σκεφτεί κανείς για την εποπτικότητα του υλικού, όταν στις σελίδες του μινωικού πολιτισμού εκτός από τα περίφημα ταυροκαθάψια άλλη τοιχογραφία δεν υπάρχει, ώστε να αποδειχθεί ότι «δείχνουν μια προτίμηση των Μινωιτών για την απεικόνιση της φύσης» (σελ. 27).
Το μεγαλύτερο όμως ατόπημα στο εν λόγω κεφάλαιο αποτελεί η αγνόηση του ιερού συμβόλου του διπλού πελέκεως, κυρίαρχου για το μινωικό κόσμο στοιχείου, το οποίο ούτε ως εικόνα παρέχεται ούτε καν αναφέρεται στην ενότητα και το ίδιο συμβαίνει και για τα σύμβολο των διπλών κεράτων του ταύρου – αναφέρεται μόνο ο ίδιος ο ταύρος. Την παράλειψη των εικόνων επέβαλε η οικονομία χώρου στα πλαίσια των προδιαγραφών των 150 σελίδων; Αν προσέξουμε όμως, η σελίδα 28 διαθέτει αρκετό χώρο ελεύθερο για να συμπεριλάμβανε ως εικόνες κάποια από τα άκρως απαραίτητα για τον πολιτισμό στοιχεία.
Τα ιστορικά γεγονότα και οι διαδικασίες παρουσιάζονται πολλές φορές αποσπασματικά, χωρίς ενιαία αντίληψη της ιστορικής εξέλιξης και αιτιακής αλληλοδιαδοχής, με αποτέλεσμα κάποιες φορές να εμφανίζουν ένα τυχαίο χαρακτήρα.
Στο κεφ. 4.1 Αποικιακή εξάπλωση η ερώτηση: Ποιες διαφορές βρίσκετε να υπάρχουν ανάμεσα στον Α΄ και Β΄ αποικισμό; είναι ασαφέστατη: εννοεί ως προς τα αίτια ή ως προς τα αποτελέσματα; Επίσης δεν εμφανίζεται η αντίληψη ότι η ιδιαιτερότητα της ανάπτυξης του ελληνικού πολιτισμού πρέπει να αναζητηθεί στη συνάντηση πολλών πολιτισμών ευνοημένων από το κλίμα της Μεσογείου. Επίσης δεν εξηγείται καθόλου η σχέση ελεύθερου και δούλου και η εκμετάλλευση της χωρίς αμοιβή εργασίας που αποτελεί ένα επιπλέον παράγοντα ανάπτυξης της οικονομίας των Ελλήνων και του πλουτισμού της ανερχόμενης αστικής τάξης.
Στο κεφ. 4.2 Η πόλη-κράτος και η εξέλιξη του πολιτεύματος διαβάζουμε για μια «διευρυμένη συμμετοχή που επέφερε μια γενικότερη κοινωνική εξίσωση». Ποια επιστημονική θεώρηση δικαιολογεί αυτή την κρίση; Δεν επήλθε κοινωνική εξίσωση ούτε «οι κοινωνικές διαφορές περιορίστηκαν» (σελ. 45). Αυτό είναι ιστορικό και μεθοδολογικό λάθος…..
Ολόκληρη τη μελέτη (που με την ευγενική άδεια του αναρτώ και εδώ) στην ιστοσελίδα του συγγραφέα και καθηγητή ιστορίας στη ζεύξη της προσωπικής ιστοσελίδας του:
http://users.ach.sch.gr/pchaloul/new-books-A-B.zip
[i] απόψεις μου-κριτική στα νέα βιβλία Ιστορίας Α΄-Β΄ Γυμνασίου, όπως τις έχω παρουσιάσει σε ημερίδες κατά το σχολ. έτος 2006-7 και έχω δημοσιεύσει σε περιοδικό και στο διαδίκτυο. Παναγιώτης Χαλούλος, Φιλόλογος στο 10ο Γυμνάσιο Πατρών.
Η μελέτη, και με αφορμή το 8ο εκπαιδευτικό συνέδριο της ΟΛΜΕ, στάλθηκε και στο ΚΕΜΕΤΕ-ΟΛΜΕ, αλλά είναι ακόμα ανεκμετάλλευτο…
Αρχειοθετήθηκε ως : 8ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο ΟΛΜΕ, Βιβλιοκριτικές, Γεωπολιτικά, Διαπολιτισμικά, Εθνικά, Εκπαιδευτικά, Ελεύθερο βήμα, Ιστορία, Μελέτη, Νέα βιβλία βασ. εκπαίδευσης, Περιεχόμενο σχολείου, Πολιτισμός, Τέχνη