Μ. Πέμπτη: εξουσία και ευχαριστία στο επίκεντρο.

Θα έλεγε κανείς, ως αυτονόητο, πως η εξουσία δεν ενδιαφέρει την αληθή Εκκλησία. Πολλοί καταγγέλλουν τις θεοκρατικές αντιλήψεις σήμερα, υποστηρίζοντας τη δημοκρατία. Η αλήθεια είναι πως η πλήρης και περιεκτική δημοκρατία μπορεί να ιδωθεί θεολογικά ως όριο δυο προσεγγίσεων. Μιας κοσμικής προσέγγισης από τη μια, δίνοντας διαφορετικό περιεχόμενο στην εξουσία και την άσκησή της και μιας εκκλησιαστικής, απλώνοντας το νόημα της Ευχαριστίας στο κοινωνικό επίπεδο.

Και τα δυο φαινόμενα συνέβησαν, άλλοτε λιγότερο και άλλοτε περισσότερο στην ιστορία της εκκλησίας, κυρίως. Συχνά βεβαίως είχαμε και τα αντίθετα, τα οποία χαρακτήρισαν τις ιστορικές αποτυχίες της θεσμικής εκκλησίας.

Το λειτουργικό περιεχόμενο της Μ. Πέμπτης χαρακτηρίζεται από τέσσερις κρίκους. Τρεις θετικούς και ένα αρνητικό.

Οι θετικοί κρίκοι είναι:

α) Ο «Ιερός νιπτήρας», που φανερώνει το διακονικό και αναρχικό πνεύμα του «βασιλέα» Χριστού και το οποίο αποτελεί το υπόδειγμα της άσκησης εξουσίας, πρωτίστως στο χώρο της εκκλησίας.

Η τελετή αυτή τελείται βέβαια με ιδιαίτερη λαμπρότητα στην Πάτμο.

Όπως όλες οι λατρευτικές τελετές έχουν το κίνδυνο να μετατραπούν σε θρησκευτικές τυπολατρείες, αν δεν αντιστοιχίζονται στην πραγματική ζωή. Και αυτό οφείλουμε να μη το ξεχνάμε.

β) Ο «Μυστικός δείπνος», που φανερώνει σε πολλαπλά επίπεδα όλη την ορθόδοξη θεολογία. Την προσφορά στο κοινό δείπνο τροφών της τεχνο-φύσης (ο άρτος και ο οίνος μετατρέπονται σε τροφή με τον κόπο και την τέχνη των ανθρώπινων υποκειμένων). Το μοίρασμα σε όλους ενώπιον του Θεού και μακριά από τη βουή και μέριμνα του κόσμου.

Το δυνάμωμα της εσωτερικής ζωής, ώστε να αντέχουμε στις μεγάλες φουρτούνες και να συνθέτουμε δημιουργικά αυτό το πνεύμα στις μικρές κλίμακες της καθημερινότητας. Την αποδοχή και όσων απεργάζονται το αντίθετο, αν επιμένουν όπως ο Ιούδας, παρ’ ότι ο πνευματικός προληπτικός λόγος έχει προηγηθεί.

Η συνέχιση της καθημερινής σχεδόν θείας λειτουργίας στην καθημερινότητα, μπορεί να αναδειχθεί σε «εξέλαση» μιας άλλης αντίληψης και πρακτικής για την σύνθεση των συλλογικών υποκειμένων. Μπορεί δηλαδή να αποτελέσει το «άλας της γης», αν δεν επιμένουμε οι πολλοί να «μωρανθεί»….

γ) Η «υπερφυά προσευχή», που αποτελεί την εσωτερική νοερά διεργασία προς το Θεό Πατέρα και τους αδελφούς ανθρώπους, που ενώνει νου και καρδιά, Άκτιστο και κτιστά, σε μια ερωτική φυσική και υπερφυσική πνευματική πανδαισία. Η υπερφυά προσευχή αποτελεί το υπόβαθρο του ορθόδοξου μοναχισμού…

Ο αρνητικός κρίκος:

Η «προδοσία του μαθητή», που καταδεικνύει πως η αποτυχία μπορεί να έχει κέντρο στο θεσμικό εκφραστή της πίστης, δηλαδή τον ίδιο τον επίσκοπο!!! Τόσο η υμνογραφία της εκκλησίας, όσο και ο λαός δημιούργησε εκατοντάδες έθιμα για να εκφράσει και να ξορκίσει αυτή την ακραία αποτυχία.

Οσάκις η άσκηση της εξουσίας στα πρόσωπα των «αρχόντων» έπαιρνε το χαρακτήρα της διακονίας του λαού, που έφτανε μέχρι τα έσχατα της αυτοθυσίας ή στα όρια της αυτό-αποδυνάμωσής της, είχαμε σαφή επέκταση του παραδείγματος του Ιησού: «.. οι βασιλείς των εθνών κυριεύουσιν αυτών, και οι εξουσιάζοντες αυτών ευεργέται καλούνται. Υμείς δε ουχ ούτως, αλλ’ ο μείζων εν υμίν γενέσθω ως ο νεώτερος, και ο ηγούμενος ως ο διακονών…» και τα τοιαύτα.

Πολλοί επίσκοποι (πατριάρχες, μητροπολίτες κλπ) λειτούργησαν σε μεγάλο βαθμό έτσι, τουλάχιστον κατά το μάλλον ή ήττον. Όλοι αυτοί αναγνωρίζονται ως άγιοι, αφού η αγιότητα των πιστών δεν είναι τελειότητα, αλλά πορεία προς αυτή. Παρόμοια κάμποσοι εξουσιαστές (π.χ. αυτοκράτορες) τιμώνται ως άγιοι, όχι γιατί καθ’ όλη τη θητεία τους ήσαν τέλειοι, αλλά γιατί, τηρουμένων των αναλογιών στην αντίστοιχη ιστορική και πολιτική συγκυρία, έζησαν και έδειξαν τέτοια πρακτική.

Οι αποτυχίες, τόσο σε επίπεδο επισκόπων ή ορθοδόξων ηγετών φαίνεται να είναι περισσότερες. Μόνο μια μανιχαϊστική αντίληψη μπορεί να απαιτεί από τους χριστιανούς την τελειότητα ή την έλλειψη αποτυχιών. Το βέβαιο όμως είναι, ότι με αυτά τα κριτήρια κρινόμαστε ως επιτυχόντες ή αποτυχόντες, ανεξάρτητα πως θα διαχειριστούμε την αποτυχία και τις ενοχές μας γι’ αυτή.

Το «ικανόν εστί» του Ιησού στους μαθητές – που ακούστηκε στο ευ-αγγέλιο του όρθρου της Μ. Πέμπτης -, όταν του έφεραν δυο μάχαιρες να “πολεμήσουν” για τη βασιλεία Του, καταδεικνύει πως ο πνευματικός πόλεμος συγχέεται συχνά με σύνδρομα εξουσίας και όχι θεολογίας. Οι “μάχαιρες” (νηστεία και προσευχή) δεν κατανοούνται σήμερα εύκολα από τους μας τους θεσμικούς ή μη μαθητές του Χριστού και το υπόδειγμα απο-μένει δυστυχώς σε λίγους, ώστε να λειτουργήσει αληθινά…

Για την σχετικά δημοκρατική εποχή μας όμως, που φαίνεται το φαινόμενο πιο σπάνιο, δείχνει πως όλοι οι πιστοί οφείλουμε, στο βαθμό που μας έχουν πρόσκαιρα δοθεί στοιχεία εξουσίας, περιουσία, γνώση, πληροφορίες, να προσεγγίσουμε το πρότυπο του Ιησού, να έχουμε το νιπτήρα συνεχώς μπροστά μας. Η συμμετοχή μας στο συνεχιζόμενο μυστικό δείπνο, όχι με τον τρόπο του Ιούδα, αποτελεί την αληθή και θεία τροφοδότηση του είναι μας για μια επιτυχή τέτοια πορεία…

Συνεχίζεται, Θεού θέλοντος, η πορεία μας προς τα βάθη του Άδη, με ψηλαφήσεις στο νόημα της Μ. Παρασκευής…